DÜVEL-İ MUAZZAMA’NIN KARADAĞ ÜZERİNDEN OSMANLI DEVLETİ İLE MÜCADELELERİ VE BUNUN GÜNÜMÜZE YANSIMALARI

İbrahim Yılmazçelik, Ali Gökçen Özdem
2.417 1.697

Öz


Dünya haritasına bakıldığında, toplu iğnenin başı kadar görünen ve Osmanlı Devletine bağlı olduğu dönemde ise toprakları ancak “devede kulak” misali büyüklükteki bir alanı işgal eden Karadağ, XIX. yüzyıldan itibaren Osmanlı Diplomasisinin en önemli konularından biri haline gelmiştir. Bugün dahi fazla bilinmemekle birlikte, 382 yıl göreceli de olsa Osmanlı hakimiyetinde kalan Karadağ, özelikle XIX. yüzyıldan sonra büyük güçlerin ilgisini çekmeye başlamıştır. Buna bağlı olarak, Karadağ büyük güçlerin, Şark Meselesini kendi çıkarları doğrultusunda çözmek ve sonuçlandırmak adına, bir araç olarak ortaya çıkmıştır. 1878 tarihli Berlin Antlaşması ile kurulmaya çalışılan Yeni Dünya Düzeninde, istediklerini tam olarak alamayan büyük güçler ve ortaya çıkan yeni aktörler, Osmanlı devletinden daha fazla pay alabilmek için mücadelelerini daha acımasızca sürdürmüşlerdir. Bu kapsamda Karadağ, Osmanlı devletinin Balkanlar’daki topraklarını kaybetmesine sebep olan Balkan harplerin tetikçisi ve Birinci Dünya harbine giden sürecin en önemli aktörlerinden bir tanesi olmuştur. İlkel sayılabilecek toplumsal yapıdan, devletleşme sürecini büyük güçlerin yardımları ile tamamlayarak bağımsızlığını kazanan Karadağ’ın, bu tarihi gelişim sürecinden günümüz için çıkartılabilecek önemli sonuçların da olduğu düşünülmektedir.

Anahtar kelimeler


Karadağ, Düvel-i Muazzama, Şark Meselesi, Diplomasi

Tam metin:

PDF

Referanslar


Arşivler

1 Osmanlı Arşiv Belgeleri

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, İradeler, Dahiliye Fon Kodu:(BOA.I.DH.)

Dosya Nu:00233, Gömlek Nu: 014044, Resim Nu:001-001.

Dosya Nu:00233, Gömlek Nu: 014044, Resim Nu:002-001.

Dosya Nu:00233, Gömlek Nu: 014044, Resim Nu:004-001.

Dosya Nu:0055, Gömlek Nu: 038632, Resim Nu:001.

Dosya Nu:0055, Gömlek Nu: 038632, Resim Nu:002.

Dosya Nu:00581, Gömlek Nu: 040436, Resim Nu:002.

Dosya Nu:00581, Gömlek Nu: 040436, Resim Nu:003.

Dosya Nu:00581, Gömlek Nu: 040436, Resim Nu:004.

Dosya Nu:00604, Gömlek Nu: 04210, Resim Nu:001. 

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, İradeler, Meclisi Mehsub Fon Kodu: (BOA.I.MMS.)        

Dosya Nu:0023, Gömlek Nu: 000985, Resim Nu:004-001. 

Dosya Nu:0023, Gömlek Nu: 000985, Resim Nu:011-001.

2 İngiliz Arşiv Belgeleri

FO 78/1716 Herzegovina and Montenegro Disturbances, (Hersek ve Karadağ İsyanı) vol. 1.

(Cilt 1) 1861 Jan.-March. (Ocak – Mart, 1861).

FO 421/11 Montenegro: Correspondence (Karadağ: Yazışmalar) 1857-1859.

FO 424/26 Disturbances in Herzegovina and Montenegro. Correspondence. (Hersek ve

Karadağ’da İsyan ve Yazışmalar)1861-1862.

Yazmalar Kronikler

Ergirili Ahmet Hamdi İbni Resul, 1268-1279 Osmanlı-Karadağ Muharebesine Dair Tarihçe, Atıf

Efendi Yazma Eserler Kütüphanesi Mehmet Zeki Pahalan Koleksiyonu, Arşiv Nu 34 Mzp 112. 3. Seyahatnameler Evans, Arthur J., Through Bosnia and The Herzegovina on Foot (Bir Uçtan Diğer Uca Yaya

Olarak Bosna Hersek), Longmans, Gren, And Co, Londra, 1877. 4. Genel Mahiyetteki Eserler Cevdet Paşa, Tezâkir 1-12, 13-20, 21-39 ve 40, Yayınlayan Cavit Baysun, TTK, TTK Yayınları II.

Dizi, S. 17, 2008, 3. Baskı. Heyet, Mufassal Osmanlı Tarihi, Cilt 1-6, İskit Yayınevi. Süreyya, Mehmed, Sicill-i Osmani, Cilt 1-6, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Beşiktaş, İstanbul, 1996. Türk Dil Kurumu, Türkçe Sözlük, Türk Tarih Kurumu Basım Evi, Ankara, 1998. 5. Tetkik Eserler Anderson, Matthew Smith, Doğu Sorunu 1774-1823, Uluslararası İlişkiler Üzerine Bir İnceleme,

Çev: İdil Eser, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2000. Andriç, Ivo, Ömer Paşa, Çev. Ali Berktey, İletişim Yayınları, İstanbul, 2004, 1.Baskı. Armaoğlu, Fahir, 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi, Cilt 1-2, Alkım Kitapevi, 2007, 16.Baskı. Aydın, Mithat, “Sir Henry G. Elliot’ın İstanbul Büyükelçiliği (1867–1877)Dönemindeki Bazı

Büyük Siyasi Olaylara Bakışı”,OTAM, Sayı:25,2005. Boehm Christopher H., Blood Revenge The Enactment and Management of Conflict in

Montenegro and Other Tribal Societies (Kan Davası, Karadağ ve Diğer Kabileler

Arasındaki Uyuşmazlıkların Yönetimi), University of Pennsylvania Press, 1984. Bourne, Kenneth, The Foreign Policy of Victorian England 1830 – 1902, (Victoria İngiltere’sinin

Dış İşleri Politikası 1830 - 1902), Clarendon Press, Oxford, 1970. Brown, D. S. , Palmerston And The Politics Of Foreign Policy 1846 – 1855 (Palmerston ve

Dışişleri Politikaları 1846 - 1855), University Of Southampton, Southamptan, 1998. Brunswik Benoit, Recueil de Documents Diplomatiques Relatif Au Montenegro (French), (Bir

Giriş İle Birlikte Karadağ’a Bağlı Belgelerin Derlenmesi), Chez M. S.-H. Weiss, Libraire

A Pera, İstanbul, 1876. Castellan Georges, Balkanların Tarihi, Çev. Ayşegül Yaraman Başbuğu Milliyet Yayınları,

İstanbul, 1995. Cecıl, L. Gwendolin, Life Of Robert Marquis Of Salisbury Vol II 1868 – 1880 (Robert Marquis

Sallisbury’nin Hayatı), Hodden and Stoughton Limited, Londra, MCMXXI. Coquelle, P., Histoire De Montenegro Et De La Bosnie (Karadağ’ın Tarihi) (Depuis Les Origines)

(French), Ernest Leroux Editeur, Paris, 1893. Delaure, Henri, Le Montenegro (French), (Karada), Libraire De L’institut, Paris, 1862. Denton, Rev. W.M. A., Montenegro: Its People And Their History (Karadağ; ve İnsanlarının

Tarihi, Daddy,Isbister&Co, London, e-book, 1877. Ertem, Ramiz, TSK Tarihi Balkan Harbi Garp Ordusu Karadağ Cephesi, Cilt III, Ankara, 1984. Fine, John V. A., JR., The Late Medieval Balkans (Ortaçağın Son Döneminde Balkanlar) A

Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, (12.yy’ın Son

Döneminden Osmanlı İşgaline Kadar Kritik Bir Araştırma,) The University of Michigan Press 2009. Flemıng, Thomas, Montenegro: The Divided Land (Karadağ: Bölünmüş Topraklar), Chronicles

Press, USA, 2002. Jackson, T.G., Dalmatia The Quarnero and Istria With Cettigne in Montenegro and the Island of

Grado, “Dalmaçya Karadağ’daki Cettingr ve Grado Adası ile Quarnero ve Istria”,

M.A., F.S.A Volume III, Oxford at the Clarendon Pres, 1887. Jelavıch, Barbara, Balkan Tarihi 18. ve 19. Yüzyıllar, Cilt I-II., Çev. İhsan Durdu, Haşim Koç,

Gülçin Koç, Küre Yayınları, İstanbul, Ekim 2006, 1. Baskı. Jennıngs, Lawrence C. , France and Europe in 1848 (1848’te Fransa ve Avrupa), Clarendon

Press, Oxford, 1973. Karal, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi, Cilt 5-8, TTK Yayınları,1983. Kocabaş, Süleyman, Osmanlı İsyanlarında Yabancı Parmağı, Bir İmparatorluk nasıl Parçalandı?,

Vatan Yayınları, 2009. Krasınskı, Count Valerian, Montenegro and the Slavonians of Turkey, (Karadağ ve Türkiye’de

bulunan Slavlar), İngiltere, 1853. Margulis, Natasha, Njegos’un On Dokuncu yüzyıl Karadağ’ında Siyaset ve Kültür, University Of

Cincinati, 2004. Masson, David, Macmillan’s Magazine, (Macmillan’ın Magazini), Macmillan and Company, Londra, 1862. Morrıson, Kennet, Montenegro A Modern History (Karadağ’ın Modern Tarihi), I. B. Tauris,

London (Londra), 2009. Newton, Lord, Lord Lyons, A record Of British Diplomacy, Vol.1-2 (Lord Lyons, İngiliz

Diplomasi Kayıtları Cilt 1-2), Edward Arnold, Londra, 1913. Nyegosh, Bishop of Montenegro, Nyegosh Karadağ’ın Vladikası, The Mountain Wreath, Dağ

Çelengi, İngilizceye çeviren, James W. Wiles, Originally published in 1930 by George

Allen & Unwin, Ltd., London. Öztürk, Mustafa, "Batılı Devletlerin Osmanlı Üzerindeki Politikaları ve Bunun Osmanlı Dış

Politikasına Etkisi (19.Yüzyıl)", Türk Dış Politikası-Osmanlı Dönemi, c. 2, (Editör: Dr.

Mustafa Bıyıklı), Gökkubbe Yayınları, İstanbul, 2008, s. 347-38. Pavlovic, Srda, Who Are The Montenegrins? Statehood, Identity and Civil Society. (Karadağlı’lar

Kimdir? Devletçilik, Kimlik ve Toplum) Montenegro in Transition (Karadağ’ın

Değişimi), Baden-Germany (Baden- Almanya), 2003. Potter, George, The Marquis Of Salisbury, K. G., Leader of the Conservative Party, 1888, London. Prvulovich, Zika Rad, Religious Philosophy of Prince-Bishop Njegosh of Montenegro 1813-1851,

(Karadağ Prensi Piskopos Njegosh’un Din Felfesefi), Newman College, Birmingham

University, Birmingham, 1984. Rastoder, Serbo, A Short Review of the History of Montenegro (Karadağ’ın Tarihine Kısa Bir

Bakış), Montenegro in Transition (Karadağ’ın Değişimi), Baden-Germany (Baden

Almanya), 2003. Roberts, Elizabeth, Realm of the Black Mountain A History of Montenegro (Karadağ Krallığı,

Karadağ Tarihi), Horst&Company, London (Londra), 2007. Shaw, Stanford J. , Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye, Cilt 1-2, Çev. Mehmet Harmancı,

Özener Matbaası, İstanbul, 2008, Stevenson, Francis Seymour, A History Of Montenegro, (Karadağ’ın Tarihi) Elibron Classics,

London (Londra), 2005. Ali Suavi, Montenegro (French), (Karadağ), Imprimerie Victor Goupy, Paris, 1876. Şentürk, M. Hüdai, Tuna Vilâyetinin Teşkîline, Karadağ ve Hersek Vukuâtına (1861) Dâir Cevdet

Paşa Tarafından Kaleme Alınan Lâyiha, Ankara, 1996. Vaclik, Jean, La Souverainete du Montenegro, (Karadağ Eğemenliği), 1858. Verloop M.C., Le Royaume du Montenegro (Karadağ Krallığı) , Berger Levrault Editeurs, Paris, 1911. Yılmazçelik, İbrahim-Ahmet Aksın, Tarihi Gerçeklerle Osmanlı Yunan Harbi, IQ Kültür Sanat

Yayıncılık, İstanbul, 2007. Zdenko, Zlatar, Njegos's Montenegro; Epic Poetry, Blood Feud and Warfare In A Tribal Zone

1830-1851, (Njegos’un Karadağ’ı; Kabile Bölgesinde Destansı Şiir, Kan Davası ve

Mücadele), Columbia University Press, New York, 2005 7.Gazeteler

New York Times, 26 Ocak 1853.

New York Times, 15 Şubat 1853.

New York Times, 25 Şubat 1853.

New York Times, 14 Mart 1853.

New York Times, 26 Ocak 1853.

New York Times, 26 Ocak 1853.

New York Times, 26 Ocak 1853.

Harita I. (Boa.Hrt.h.00049-00001)

Harita II. (Mili Kütüphane Hrt.1994 D 1077.)