I. Dünya Savaşı Yıllarında İki Felemenk Temsilcinin Afyonkarahisar Üsera Garnizonu Hakkındaki İzlenimleri

Feyza KURNAZ ŞAHİN
647

Öz


I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin elinde bulunan esirlerin
toplandığı esir kamplarından birisi Afyonkarahisar Üsera Garnizonu idi.
Ulaşım hatlarının kesiştiği noktada olması hasebiyle garnizon, esirlerin
toplanma alanı olarak hizmet vermekte olup İngiliz, Fransız, Rus ve diğer
milletlerden çok sayıda esirin tutulduğu bir kamp özelliği taşımaktadır.
Bilindiği gibi I. Dünya Savaşı’nda esirlere gösterilecek muamelelerde
uluslararası anlaşmalara uyulması zorunlu idi. Diğer taraftan devletler
bu hususta mütekabiliyet yani karşılıklılık esasını da benimsemişlerdir.
Bu meyanda taraf devletler, karşılıklı olarak, tarafsız devlet temsilcilerini
esir kamplarına göndererek esirlerin yaşam şartlarını, ihtiyaçlarını tespit
etmeye çalışmışlardır. Nitekim Osmanlı Devleti’nin elinde bulunan İngiliz
esirlerin hukukları tarafsız devlet statüsüne sahip olan ABD tarafından
korunmuştur. Bilahare ABD’nin Nisan 1917’de savaşa girmesinden sonra
ise İngiliz esirlerin her türlü ihtiyacı Hollanda Büyükelçiliği tarafından
karşılanmıştır. Hollanda Büyükelçiliği esirlerin şikayetlerini dikkate
alarak onları kamp ortamında görmek ve içinde bulundukları koşulları
gözlemleyebilmek için kampa çeşitli temsilciler göndermiştir. Bu meyanda
Dirk Johannes Van Bommel ve Dr. Emile Ernest Menten isimli Hollandalı
temsilciler, Afyonkarahisar esir garnizonu ile ilgili raporlar hazırlayarak
bu raporları İngiliz makamlarına iletmişlerdir.
Çalışmanın amacı D. J. Van Bommel ve Dr. E. E. Menten isimli
Felemenk temsilcilerinin Afyonkarahisar Üsera Garnizonu ile ilgili
yazdıkları raporları, raporda yer alan izlenim ve düşünceleri irdelemek
olarak tanımlanır. Zira Osmanlı Devleti’nin savaş mağduru durumunda
olan esirlere karşı yaklaşımının tarafsız devlet temsilcileri gözüyle ortaya
çıkarılması önem arz etmektedir. Keza Afyonkarahisar esir kampının ve
burada bulunan esirlerin durumunun daha objektif bir gözle değerlendirilmiş
olması dikkate değerdir. Çalışmanın konusunu oluşturan D. J. Van Bommel
ve Dr. E. E. Menten isimli Felemenk temsilcilerinin raporları İngiltere’de The National Archives’te bulunmaktadır. Araştırmada ayrıca adı geçen

temsilcilerle ilgili Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde bulunan belgelere de
müracaat edilmiştir.




DOI: http://dx.doi.org/10.17518/caty.40745