“BELAGȂT-I OSMANİYE” ODAKLI “KİNAYE” KAVRAMI VE BU KAVRAMIN BAZI BELAGAT KİTAPLARI İLE MUKAYESESİ

İBRAHİM BİRİCİK
1.426 400

Öz


Tarihi süreç içerisinde “edebiyat” anlamında da kullanılan “belagat” kavramı, sözün etkileyici bir biçimde yerinde söylenmesini konu edinen bilim dalıdır. İlk insanla var olan ilk sözün etkin kullanımına dair olan belagat, insanlık tarihi kadar eskidir. Kuran’ın i’cazı ve mecazları üzerine yapılan çalışmalarla temeli atılan “belagat” ilmi, Batı’da retorik kavramıyla adlandırılır. 1.dönemde Kuran’ı layıkıyla anlamaya, 2.dönemde terimleşmeye, 3.dönemde tasnifleşmeye, 4.dönemde ise Batı ile mukayeseye başlayan belagat ilmine dair zengin muhtevalı eserler ortaya konur.

                Tanzimat döneminin bilim, kültür ve devlet adamı olan Ahmed Cevdet Paşa, “Belagat-ı Osmaniye” eseri, klasik belagat anlayışına göre düzenlenerek Türkçe örneklerden oluşan Türkçemizdeki tam teşekküllü ilk belagat kitabıdır. Bu kitapta geçen “kinaye” kavramı ise maksadı değişik yollarla ifade etmenin usul ve kaidelerini inceleyen “beyan” bölümü içindedir. A.Cevdet Paşa, kinaye ile iltibas edilen ta’rizi kinayenin alt başlığı olarak görürken; diğer belagat kitapları ta’rizi kinaye ile ayrı görür.

Tanzimat’tan sonra Batı retoriğini esas alan belagat kitaplarında “kinaye” kavramı üzerine çelişkiye düşülür. İroni ile kinayeyi özleştiren Batı retorik odaklı modern ekol belagatçileri, geleneksel ekolle bu anlayış farklılığından dolayı ayrılır. 


Tam metin:

PDF

Referanslar


Altıntop, Selim; Belâgat-ı Osmaniye’deki Edebi Terimlerin Tanımları ve Tasnifi Üzerine Bir Araştırma, Yayınlanmış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir, 1999

Akerson-Erkman, Fatma; Edebiyat ve Kuramlar, İthaki Yayınları, İst., , 2012

Baypınar, Yüksel; Hiciv Kavramı Üzerine Bir İnceleme, Dil Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, CXXIX, s.31-37,2000.

Coşkun, Menderes; “Kinaye’nin Belagat Kitaplarındaki Seyri ve Onu Yeniden Anlama ve Sunma Denemesi”, Bilig, Kış/2008, S.44, s.63-88, 2008.

Eliaçık, Muhittin; “Bazı Belagat Kitaplarında Teşbih Sanatı Hakkında Tanım Ve Tasnifler” Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/8 Summer 2013, s. 565-581, 2013.

Hacımüftüoğlu, Nasrullah;“Belâgat ekolleri ve Anadolu belâgat çalışmaları” Atatürk Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Dergisi, S.8, s.115- 127, 1988.

Karabacak, Esra, “Ahmet Cevdet Paşa’nın Dil Bilgisi Kitapları Üzerine” Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/2 Spring 2012, s.613-620, 2012.

Karabey, Turgut - Atalay, Mehmet; Ahmet Cevdet Paşa Belâgat-ı Osmâniyye, Erzurum, 1999.

Kartal, Ahmet;“Türk Edebiyatında Belagat Çalışmaları ve Tezad ve Telmih Sanatlarına Eleştirel Bir Bakış”, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 16, Sayı 1, 2007, s.413-428,2007.

Kolcu, Ali İhsan; Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı, Grafiker Yayınları, 9. Baskı, Ankara, 2004.

Nursi, Bediüzzaman Said; Mektubat, Envar Neşriyat, İst.2013.

Nursi, Bediüzzaman Said; Sözler, Envar Neşriyat, İst.2013.

Özkan, Nevzat; “Ahmet Cevdet Paşa’nın Türk Dili Hakkındaki Görüşleri ve Eserleri”, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 20Yıl: 2006/1 (219-232),2006.

Polat, Nazım; “Ahmet Cevdet Paşa ve Türkçe Öğretimi”,Türklükbilim Dergisi, S.13.,2003.

Saraç, M. A. Yekta; “Edebî Sanat Terimlerinin Türkçe Karşılıkları Üzerine”, TDED, C.32. s.131-147,2004.

Saraç, M. A. Yekta; Klasik Edebiyat Bilgisi: Belagat, Gökkubbe Yayınları, 3. Baskı, İst.2004.

Turan, Şerafettin; “Cevdet Paşa’nın Kültür Tarihimizdeki Yeri”, Ahmet Cevdet Paşa Semineri Bildirileri, Edebiyat Fakültesi Yayınevi, İst.1986.

Yavuz, Galip; “Kinayeli Anlatımın Yorumsal Değeri”,C. Ü. İlahiyat

Fakültesi Dergisi, X/2 - 2006, 375-383, 2006.