Mektep Sahibi Bir Şair Olarak Necâtî Bey

KAMİLE ÇETİN
1.601 477

Öz


Bütün edebî eserler, bir düşünce ve kültür birikimi sonucunda kaleme alınırlar. İçinde teşekkül ettikleri devirlere adını veren edebî grup, anlayış ve yaklaşımların arkasında mutlaka bir dünya görüşü, felsefî bir akım vardır. Bu bağlamda, temelinde din, tasavvuf, mitoloji, medrese kültürü vs. gibi unsurların yer aldığı Klâsik Türk Edebiyatı’nda edebî gruplardan ziyade, takipçileri az olmakla beraber, zaman zaman geleneğe baş kaldıran birtakım edebî çıkışlar, oluşumlar ve yaklaşımlar söz konusudur. Bu çıkış, yaklaşım veya oluşumlar, ya büyük şairlerin çevresinde meydana gelirler veya onlardan bazıları tarafından temsil edilmek suretiyle varlıklarını hissettirirler.

Bu yazıda, öncelikle edebî mektep, akım, ekol, tarz vb. kavramlar üzerinde durulacak, daha sonra da,  XV. yüzyıl Klâsik Türk Şiiri’nin önde gelen temsilcilerinden olan Necâtî Bey’in, hem çağdaşı şairler hem de daha sonraki dönemlerde oluşturduğu etki alanı ve mektep sahibi bir şair olup olmadığı ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler:

Klâsik Türk Şiiri, Mektep, Akım, Ekol, Tarz, Necâtî Bey


Tam metin:

PDF

Referanslar


Âşık Çelebi. (2010), Meşâ’irü’ş-Şu’arâ İnceleme-Metin, (Haz. Filiz Kılıç), c. 3, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, İstanbul.

Aydemir, Yaşar. (2001). “Şairlerin Edebî Kişiliğinin Tespitinde Mecmuaların Rolü”, Türk Kültürü, Sayı: 464, s. 731-744.

Aydemir, Yaşar. (2007). “Metin Neşrinde Mecmuaların Rolü ve Karşılaşılan Problemler”, Turkish Studies/Türkoloji Araştırmaları, Volume 2/3, Summer 2007, s. 122-137.

Aytaç, Gürsel. (2000). Genel Edebiyat Bilimi, Say Yayınları, İstanbul.

Ayyıldız, Mustafa, Birgören, Hamdi. (2005). Edebiyat Bilgi ve Teorileri, Akçağ Yayınları, Ankara.

Babacan, İsrafil. (2008). Klasik Türk Şiiri’nde Sebk-i Hindî (Hint Üslûbu), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.

Banarlı, Nihâd Sami. (1998). Resimli Türk Edebiyâtı Tarihi, c. I, M.E.B. Yayınları, İstanbul.

Bilkan, Ali Fuat. (1998). Nâbî Hikmet/Şair/Tarih, Akçağ Yayınları, Ankara.

Bilkan, Ali Fuat. (2002). Hayrî-nâme’ye Göre XVII. Yüzyılda Osmanlı Düşünce Hayatı, Akçağ Yayınları, Ankara.

Bilkan Ali Fuat, Aydın, Şadi. (2007). Sebk-i Hindî ve Türk Edebiyatında Hint Tarzı, 3F Yayınevi, İstanbul.

Çavuşoğlu, Mehmed. (Tarihsiz). Necati Bey Divanı (Seçmeler), Tercüman 1001 Eser, İstanbul.

Çeltik, Halil. (2000). “Rumeli Şairlerinde Yöresel Kültür”, Bilig Dergisi, Sayı: 14, s. 99-109.

Çeltik, Halil. (2009). “Rumeli Şairlerinin Klâsik Türk Şiirine Katkıları”, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature, Historyof Turkish or Turkic, Volume 4/8, Fall 2009, s. 804-824.

Çetişli, İsmail. (1998). Batı Edebiyatında Edebî Akımlar, Genişletilmiş 2. Baskı, Kardelen Kitabevi, Isparta.

Çoban, Ahmet. (2004). Edebiyatta Üslûp Üzerine (Sözün Tadını Dilde Duymak), Akçağ Yayınları, Ankara.

Dilmen, İbrahim Naci. (1989). Eski Edebiyatta Edebî Mektepler, (Haz. Kâzım Yetiş), KB Yayınları, Ankara.

Doğan, Muhammet Nur. (1998). Bâkî, Şule Yayınları, İstanbul.

Emiroğlu, Öztürk. (2003). Türkiye’de Edebiyat Toplulukları, Genişletilmiş 2. Baskı, Akçağ Yayınları, Ankara.

Erkul, Rasih. (2007). Eski Türk Edebiyatı, Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş İkinci Baskı, Pegem A Yayınları, Ankara.

Ertem, Rekin. (1994). Edebiyatımızda Batılı Akımlar, Deniz Yayınevi, İstanbul.

Heyet, Cevat. (2004). “Azerbaycan’ın Türkleşmesi ve Azerbaycan Türkçesinin Teşekkülü”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü, c. I, Sayı: 1, s. 7-19.

Horata, Osman. (2003). “Necâtî Bey’den Bakî’ye “Döne Döne”, Eski Türk Edebiyatı El Kitabı, 2. Baskı, Grafiker Yayınları, Ankara.

İpekten, Halûk. (1999). Nâilî Hayatı, Edebî Kişiliği ve Bazı Şiirlerinin Açıklamaları, Akçağ Yayınları, Ankara.

İpekten, Halûk. (1996). Divan Edebiyatında Edebi Muhitler, M.E.B. Yayınları, İstanbul.

İsen, Mustafa. (1997). “Tezkireler Işığında Divan Edebiyatına Bakışlar: Divan Şairlerinin Tasavvuf ve Tarikat İlişkileri”, Ötelerden Bir Ses: Divan Edebiyatı ve Balkanlarda Türk Edebiyatı Üzerine Makaleler, Akçağ Yayınları, Ankara.

İsen, Mustafa. (2003). “Tarihî Gelişim (XVII. Yüzyıl)”, Eski Türk Edebiyatı El Kitabı, 2. Baskı, Grafiker Yayınları, Ankara.

İsen, Mustafa. (2003). “XV. Yüzyıl”, Eski Türk Edebiyatı El Kitabı, 2. Baskı, Grafiker Yayınları, Ankara.

İsen, Mustafa. (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı, AKM Yayınları, Ankara.

İsen, Mustafa. (1999). Latîfî Tezkiresi, Akçağ Yayınları, Ankara.

İsen, Mustafa. (2003). “Türler”, Eski Türk Edebiyatı El Kitabı, 2. Baskı, Grafiker Yayınları, Ankara.

Kabaklı, Ahmet. (2004). Türk Edebiyatı, c. I, Gözden Geçirilmiş On İkinci Baskı, TDV Yayınları, İstanbul.

Kantarcıoğlu, Sevim. (2009). Edebiyat Akımları Platon’dan Derrida’ya, Paradigma Yayıncılık, İstanbul.

Kaplan, Mehmet. (1999). “Nedim’in Şiirlerinde Mimârî, Eşya ve Kıyafet”, Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar I, Dergâh Yayınları, Beşinci Baskı, İstanbul, s. 235-250.

Karaalioğlu, Seyit Kemal. (Tarihsiz). Edebiyat Akımları, İnkılâp ve Aka Kitabevleri, İstanbul.

Karaca, Alâattin. (2005). İkinci Yeni Poetikası, Hece Yayınları, Ankara.

Karaçam, Ferman. (2006). “Necatigil, Behçet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), c. 32, TDV Yayınları, İstanbul, s. 478-480.

Karahan, Abdülkadir. (1988). “Nâbî”, İslâm Ansiklopedisi (İA), Milli Eğitim Basımevi, c. 9, İstanbul, s. 3-7.

Kaya, Bayram Ali. (2006). “Necâtî Bey”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), TDV Yayınları, c. 32, İstanbul, s. 477-478.

Kefeli, Emel. (2007). Metinlerle Batı Edebiyatı Akımları, 3 F Yayınevi, İstanbul.

Kılıç, Mahmut Erol. (2004). Sûfî Şiir ve Osmanlı Tasavvuf Şiirinin Poetikası, İkinci Baskı, İnsan Yayınları, İstanbul.

Kınalı-zade Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. (1989). (Eleştirmeli Baskıya Haz.: İbrahim Kutluk), c. I-II, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.

Kolcu, Ali İhsan. (2008). Edebiyat Kuramları Tanım-Tenkit-Tahlil, Salkımsöğüt Yayınları, Ankara.

Komisyon, “Necâti İsa Bey”, Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi: Devirler/İsimler/Eserler/Terimler (TDEA), c. 6, Dergâh Yayınları, İstanbul 1986, s. 548-550.

Korkmaz, Zeynep. (2002). “Türk Diline Gönül Verenler”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 4, Sayı: 1, Afyon, s. 688-696.

Köprülü, Mehmet Fuat. (2004). “Millî Edebiyat Cereyânının İlk Mübeşşirleri III. Türkî-i Basit Cereyânı ve Bu Cereyânın Başlıca Mümessilleri”, Edebiyat Araştırmaları, 4. Baskı, c. 1, Akçağ Yayınları, Ankara, s. 254-258.

Kurnaz, Cemâl. (2004). Eski Türk Edebiyatı, 4. Baskı, Bizim Büro Yayınları, Ankara.

Kurnaz, Cemâl. (2007). Osmanlı Şair Okulu, Birleşik Yayınları, Ankara.

Kurnaz, Cemal. (1997). Türküden Gazele Halk ve Divan Şiirinin Müşterekleri Üzerine Bir Deneme, Akçağ Yayınları, Ankara.

Kurnaz, Cemâl. (1996). Hayâlî Bey Divânı’nın Tahlili, M.E.B. Yayınları, İstanbul.

Kurnaz, Cemâl. (2010). “Bütün Şairler Büyük Tek Bir Şiiri Oluşturmak İçin Faaliyet Göstermişlerdir”, (Soruşturma) İlmî Araştırmalar, Sayı: 10, İstanbul, s. 165-168.

Kut, Günay. (2005). “Zatî ve Şem’ ü Pervâne Mesnevisi”, Yazmalar Arasında Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları I, Simurg Yayınları, İstanbul.

Küçük, Sabahattin. (1994). Bâkî Dîvânı Tenkitli Basım, TDK Yayınları, Ankara.

Kutluk, İbrahim. (1989). Kınalı-zade Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şuarâ, c. II, TTK Yayınları, Ankara.

Latîfî. (2000). Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ (İnceleme-Metin), (Haz. Rıdvan Canım), AKM Yayınları, Ankara.

Macit, Muhsin, Soldan, Uğur. (2008). Edebiyat Bilgi ve Teorileri El Kitabı, 3. Baskı, Grafiker Yayınları, 3. Baskı, Ankara.

Macit, Muhsin. (1999). “Mahallileşme Cereyanı ve Nedim”, Osmanlı (Kültür ve Sanat), c. 9, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 711-717.

Mazıoğlu, Hasibe. (1992). Nedim’in Divan Şiirine Getirdiği Yenilik, 2. Baskı, Akçağ Yayınları, Ankara.

Mengi, Mine. (1991). Divan Şiirinde Hikemî Tarzın Büyük Temsilcisi Nâbî, AKM Yayınları, Ankara.

Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi Edebiyat Tarihi-Metinler, Akçağ Yayınları, Ankara 1997.

Mermer, Ahmet. (2006). Türkî-i Basît ve Aydınlı Visâlî’nin Şiirleri, Akçağ Yayınları, Ankara.

Mermer, Ahmet, Alıcı, Lütfi, Eflatun, Muvaffak, Bayram, Yavuz. (2007). Üniversiteler İçin Eski Türk Edebiyatına Giriş, Gözden Geçirilmiş 2. Baskı, Akçağ Yayınları, Ankara.

Özgül, M. Kayahan. (2006). Dîvan Yolundan Pera’ya Selâmetle Modern Türk Şiirine Doğru, Hece Yayınları, Ankara.

Özkırımlı, Atilla. (1990). “Necati”, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, c. 3, Cem Yayınevi, İstanbul, s. 900-901.

Pala, İskender. (1998). Necâtî Bey, Timaş Yayınları, İstanbul.

Sehî Bey. (1998). Sehî Bey Tezkiresi Heşt-Behişt, (Haz.: Mustafa İsen), Akçağ Yayınları, Ankara.

Solmaz, Süleyman. (2005). Necâtî Hayatı-Sanatı-Eserleri, Akçağ Yayınları, Ankara.

Şentürk, Ahmet Atillâ, Kartal, Ahmet. (2005). Üniversiteler İçin Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Güncelleştirilmiş İkinci Baskı, Dergâh Yayınları, İstanbul.

Tanpınar, Ahmet Hamdi. (2005a). “Fuzulî’ye Dair I”, Edebiyat Üzerine Makaleler, (Haz. Zeynep Keman), Dördüncü Baskı, Dergâh Yayınları, İstanbul, s. 137-140.

Tanpınar, Ahmet Hamdi. (2005b). “Fuzulî’ye Dair II”, Edebiyat Üzerine Makaleler, (Haz. Zeynep Keman), Dördüncü Baskı, Dergâh Yayınları, İstanbul, s. 141-145.

Tarlan, Ali Nihat. (1992). Necatî Beg Divanı, Akçağ Yayınları, Ankara.

Tarlan, Ali Nihat. (1992). Hayâlî Divanı, Akçağ Yayınları, Ankara.

Taşçıoğlu, Yılmaz. (1996). “Türk Edebiyatında Edebî Oluşumlar ve Adlandırılmaları Üzerine”, Dergâh Dergisi, Sayı: 72, İstanbul, s. 10-11.

Timurtaş, Faruk K. (2005). Tarih İçinde Türk Edebiyatı, 4. Baskı, Akçağ Yayınları, Ankara.

Turga, Sibel. (1996). Necati Bey Divanı’ndan Seçme Gazeller’in Dilinin İncelenmesi, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir.

Yorulmaz, Hüseyin. (1998). Urfalı Nâbî, Şûle Yayınları, İstanbul.

Yorulmaz, Hüseyin. (1996). Dîvân Edebiyatında Nâbî Ekolü –eski şiirde hikemiyat-, Kitabevi Yayınları, İstanbul.