KLÂSİK TÜRK ŞİİRİ’NDE MİZAHIN HİCİV BOYUTUNDA FUZÛLÎ ÖRNEĞİ

RASİH ERKUL
1.344 366

Öz


Mizahın ilk dönemlerdeki temel yaklaşımı, zaman içinde değişikliğe uğrar. Mizah ile ilgili görüş ve tartışmalar, zengin bir edebiyatın oluşmasını engellemez. Bir araç olarak mizah, toplum ve insanların gerginliklerini dışa vurduğunda eleştiri niteliğine bürünür. Osmanlı dönemi Türk mizahı, zengin ve çeşitli bir literatüre sahiptir. Bütün eserlerde mizah ile karşılaşmak mümkündür. Mizah bir edebî türden çok, çeşitli durumlardan ortaya çıkan bir üslûp olarak düşünülmelidir. Mizahın biraz ağırı, alaya, istihzaya götürür. Bunları ötesi, hicivdir.  Hiciv, eleştiri zeminiyle ilgili bir terimdir. Eleştirilerde, şairlerin bazıları olumsuz tavır takınır, bazıları ise mizah yoluyla ılımlı bir tavır takınır. Bunlardan Fuzûlî, terbiye sınırı içinde kalarak nükteli beyitler, şiirler kaleme almıştır. Bu çalışmada, Fuzûlî’nin bu özelliğiyle ilgili örnekler ele alınıp mizah edebiyatındaki yeri değerlendirilecektir.

Anahtar kelimeler: Klâsik Türk şiiri, Mizah, Hiciv, Fuzûlî


Tam metin:

PDF

Referanslar


Ayan, Hüseyin. (1981), Leylâ vü Mecnûn, Dergâh Yayınları, İstanbul.

Bilkan, Ali Fuat. (1997), Nâbî Divanı I-II, MEB Yayını, Ankara.

Fuzûlî Divanı. (1990), Hazırlayanlar: Kenan Akyüz, Süheyl Beken, Sedit Yüksel, Müjgân Cumhur, Akçağ Yayınları Ankara.

Kaplan, Mahmut. (1995), Hayriye-i Nabî, Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Ankara.

Kılıç, Zülfü. (2008), “Klâsik Türk Edebiyatında Eleştiri Terminolojisi”, Adıyaman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, C.1, S.1, Aralık

Küçük, Sabahattin. (1985), “Divan Edebiyatında Sosyal Tenkid: Ebu Bekir Kâni Efendi’nin Hasbihâli”, Türk Kültürü, Şubat.

Kortantamer, Tunca. (2002), “Kuruluştan Tanzimat’a Kadar Osmanlı Dönemi Türk Mizahının Kısa bir Tarihi”, Türkler, C.11, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara.

Mengi, Mine. (2000), “Divan Şiirinde Yergi Amaçlı Söz Sanatları”, Divan Şiiri Yazıları, Akçağ Yayınları, Ankara.

Mercimek Ahmed. (1974), Kâbusnâme ( Neşreden ) Orhan Şaik Gökyay, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul.

Öngören, Ferit. (1963), Cumhuriyet Dönemi Türk Mizah ve Hicvi, 4. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara.

Rosenthal, Franz. (1997), Erken İslâm’da Mizah (Çev.) Prof. Dr. Ahmet Arslan), 1.baskı, İris Yayınları, İstanbul.

Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. (1988), Osmanlı Tarihi, C.II, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.

Şemseddin Sâmi. (1985), Temel Türkçe Sözlük Kâmûs-ı Türkî, C.2, Tercüman Gazetesi, İstanbul.

Türkçe Sözlük. (1992), C. 1, İstanbul, Türk Dil Kurumu, Milliyet Gazetesi.

Yazar, İlyas. (2006), Kânî Divanı, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.

Yazar, İlyas. (2007), “Dürrî’nin Şehrengîzinden Gümülcine’ye Bakış” Turkish Studies / Türkoloji Araştırmaları, Volume 2/2 Spring