NEDİM ŞAHSINDA ŞÛHÂNE TARZ ÜZERİNE BAZI DEĞERLENDİRMELER

ABDULMUTTALİP İPEK
1.888 223

Öz


Kaynakların, klasik Türk şiirinde etkili olduğunu zikrettikleri edebî üslup veya tarzlardan biri de Muallim Naci’nin Esami adlı eserinde “eş’âr-ı şûhâne” olarak bahsettiği “şûhâne” tarz veya üsluptur. Klasik Türk şiirinde kadını ve aşkın zevklerini konu alan, zarif ve çapkın bir anlatımla söylenmiş gazellere “şûhâne gazel” adı verildiği bilinmekte ve bu tarzın edebiyatımızdaki en önemli temsilcisi Nedim kabul edilmektedir. Ondan sonra gelen ve bu tarzı benimseyerek “şûhâne” şiirler yazmaya çalışan bazı sanatçılar ise söz konusu şûhluğu Nedim’de olduğu gibi söyleyişte yahut ifade tarzında yakalayamadıklarından, eskilerin tabiriyle “perde-bîrûnluk”a düşmekten kurtulamamışlardır.   

Bu makalede söz konusu tarzın lügat manasından hareketle, Klasik Türk şiirinde nasıl işlendiği, hangi sanatçılar tarafından temsil edildiği ve özellikle bu tarzın en büyük temsilcisi kabul edilen Nedim’in şiirlerinde nasıl makes bulduğuna dair hususlar ana hatlarıyla incelenmeye çalışılmıştır.

Üzerinde durulan esas konu ise bu tarzın bir konu mu yoksa üslup meselesi mi olduğu ve Nedim’in edebî kişiliğinde nasıl bir hususiyet kazandığı meselesidir.

Anahtar Kelimeler: Nedim, Şûhâne Şiir, Klasik Türk Edebiyatı.


Tam metin:

PDF

Referanslar


Ahmed Vefik Paşa. (1306), Lehce-i Osmânî, Mahmud Beg Matbaası, İstanbul.

Akkuş, Metin. (1993), Nef’î Divanı, Akçağ Yayınları, Ankara.

Akün, Ömer Faruk. (1994), “Divan Edebiyatı”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C.9, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul.

Akyüz Kenan, Beken Süheyl, Yüksel Sedit, Cunbur Müjgan. (2000), Fuzûlî Divanı, Akçağ Yayınları, Ankara.

Bilkan, Ali Fuat. (1997), Nâbî Divanı I-II, MEB. Yayınları, İstanbul.

Devellioğlu, Ferit. (2002), Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Aydın Kitabevi, Ankara.

Dilçin, Cem. (1986), “Divan Şiirinde Gazel”, Türk Dili, Türk Şiiri Özel Sayısı II (Divan Şiiri), S. 415-416-417, s.78-247.

Dilçin, Cem. (2000), Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.

Ebuzziyâ Tevfik. (1306), Lügat-i Ebuzziyâ, Ebuzziyâ Matbaası, İstanbul.

Gölpınarlı, Abdülbâkî. (2004), Nedim Divanı, İnkılâp Kitabevi, İstanbul.

Hüseyin Remzi. (1305), Lügat-i Remzi, Hüseyin Remzi Matbaası, C.I-II, İstanbul.

Kanar, Mehmet. (2003), Örnekli Etimolojik Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, Derin Yayınları, İstanbul.

Kavruk, Hasan. (2001), Şeyhülislâm Yahyâ Divânı, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara.

Koca Râgıb Paşa, Dîvân, Toronto Üniversitesi Kütüphanesi, No: PL248, K585A17.

Mazıoğlu, Hasibe. (1957), Nedim’in Divan Şiirine Getirdiği Yenilik, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.

Mehmed Bahaeddin. (1997), Yeni Türkçe Lügat, Akçağ Yayınları, Ankara.

Mehmed Celal. (1302), Osmanlı Edebiyatı Numuneleri, İstanbul.

Mehmed Salâhî. (1313), Kâmûs-ı Osmânî, Dördüncü Kısım, Mahmud Beg Matbaası, İstanbul.

Mermer, Ahmet, Koç Keskin, Neslihan. (2005), Eski Türk Edebiyatı Terimleri Sözlüğü, Akçağ Yayınları, Ankara.

Muallim Nâcî. (1308), Esâmî, Mahmud Beg Matbaası, İstanbul.

Muallim Nâcî. (1322), Lügat-ı Nâcî, Asr Matbaası, İstanbul.

Muhyiddin. (1335), Yeni Edebiyat, İstanbul.

Mütercim Âsım Efendi. (2009), Burhân-ı Katı, haz. Mürsel Öztürk-Derya Örs, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.

Namık Kemal. (1909), Makâlât-ı Siyâsiyye ve Edebiyye, Selânik Matbaası, İstanbul.

Parlatır, İsmail. (2009), Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, Yargı Yayınevi, Ankara.

Râgıb Paşa, Dîvân-ı Râgıb Paşa, Michigan Üniversitesi Kütüphanesi, No:422

Süleyman Nazif. (1971), Mehmed Âkif, Milli Hareket Yayınları, İstanbul.

Şahabeddin Süleymân. (1328), Târih-i Edebiyât-ı Osmâniye, Sancakyan Matbaası, İstanbul.

Şemseddin Sâmî. (1999), Kâmûs-ı Türkî, Çağrı Yayınları, İstanbul.

Tâhirü’l-Mevlevî. (1329), Tedrîsât-ı Edebiyyeden Nazm ve Eşkâl-i Nazm, Mahmud Beg Matbaası, İstanbul.

Tâhirü’l-Mevlevî. (1994), Edebiyat Lügati, haz. Kemâl Edib Kürkçüoğlu, Enderun Kitabevi, İstanbul.

Tanpınar, Ahmet Hamdi. (2000), Edebiyat Üzerine Makaleler, Dergâh Yayınları, İstanbul.

Tanpınar, Ahmet Hamdi. (2003), 19.Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Çağlayan Kitabevi, İstanbul.

Zavotçu, Gencay. (2013), Klasik Türk Edebiyatı Sözlüğü, Kesit Yayınları, İstanbul.