Müstakilleşme Sürecinde Sebeb-i Vürûd Bilgilerinin Bazı Hadis İlimlerinde Kullanımı

Serkan Demir
788

Öz


Hadislerin söylendiği ya da yapıldığı ortam hakkındaki bilgileri tesbit etmeyi amaçlayan esbâbü vürûdi’l-hadisin, hadis ilimleri arasında müstakil bir başlık altında incelenmesi oldukça geç bir döneme tekabül etmektedir. Bu durumun temel nedenlerinden birisi esbâbü vürûdi’l-hadis bilgilerinin hicrî dokuzuncu asra kadar muhtelifü’l-hadis, nâsihu’l-hadis ve garîbü’l hadis gibi farklı ilmi disiplinler içerisinde kullanılmasıdır. Bu makalede söz konusu durum bazı örnekler üzerinden ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Referanslar


Abdürrezzâk b. Hemmâm, el-Musannef (nşr. Habîburrahmân el-A’zamî), Beyrut 1983, I-XI.

Ahmed b. Hanbel, , Müsned, (nşr. Muhammed Selim İbrahim Semâre vdğ.) Beyrut 1993.

Âmidi, Ebü'l-Hasan Seyfeddin Ali b. Muhammed b. Sâlim, el-İhkâm fî usûli'l-ahkâm, Kahire 1968.

Aslan, Mehmet Selim, İslâm Hukuk Metodolojisinde Delillerin Tearuzu ve Tercih Kaideleri (yüksek lisans tezi, 2006), Yüzüncü Yıl Üniversitesi SBE

Aynî, Bedreddin Mahmûd b. Ahmed, Umdetü'l-kāri şerhi Sahîhi'l-Buhârî, (nşr. Abdullah Mahmûd Muhammed), Beyrut 2001.

Bakar, Mohd Daud, “Bağlam Teorisi (İhtilâfu’l-Haleyn) ve İslâm Hukuk Teorisinde İhtilâf Problemi” (trc. Yavuz Köktaş), İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, 2004, sy. 3, s. 77-84.

Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail, el-Câmiu’s-sahîh, (el-Kütübü’s-sitte içerisinde) Riyad, 2000.

el-Bulkīnî, Ömer b. Reslân, Mukaddimetü İbni’s-Salâh ve Mehâsinü’l-ıstılâh (nşr. Âişe Abdurrahman), Kahire ty.

Cirit, Hasan, Hadise Giriş-Tarihçe Literatür ve Seçme Hadisler, İstanbul 2011,

Çakan, Hadis Edebiyatı, İstanbul 2008

Çakan, İsmail Lütfi, Hadislerde Görülen İhtilaflar ve Çözüm Yolları (Muhtelifü’l Hadis İlmi), İstanbul 2010

Dölek, Adem, Ğarîbu'l-Hadîs Edebiyatı ve Abdullatîf el-Bağdadî’nin ‘el-Mücerred fî Ğarîbi'l-Hadîs’ İsimli Eserinin Tahkiki ve Değerlendirilmesi (doktora tezi, 1996), Erciyes Üniversitesi SBE.

Ebû Dâvûd es-Sicistânî, Süleyman b. Eş'as b. İshak el-Ezdi, es-Sünen, (el-Kütübü’s-sitte içerisinde) Riyad 2000.

Ebû Ubeyd Kāsım b. Sellâm el-Herevî el-Ezdî, Garîbü’l-hadîs, Haydarabad 1964

Erul, Bünyamin, Sahabenin Sünnet Anlayışı, Ankara 2007.

Esrem et-Tâî, Nâsihü’l-hadîs ve mensûhuhu (nşr. Abdullah b. Hamd el-Mansûr), Riyâd 1999

Fayda, Mustafa, “Fey”, DİA, İstanbul 1995, XII, 511-513

Genç, Mustafa, Sünnet-Vahiy İlişkisi (doktora tezi, 2005), Selçuk Üniversitesi SBE.

Görmez, Mehmet, Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu, Ankara 2000.

Güler, Zekeriya, Hadislerin Anlaşılmasında Rivâyet-Dirâyet Bütünlüğü, İLAM Araştırma Dergisi, 1996, I, sy. 2, s. 113-132..

Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdullah Muhammed b. Abdullah, Ma’rifetu ulûmi’l-hadîs ve kemiyyeti ecnâsihi (şerh ve nşr.: Ahmed b. Fâris es-Sellûm), Beyrut 2003.

Hansu, Hüseyin, “Te’vîlü muhtelifi’l-hadîs”, DİA, XXXXI, 33

Hasan b. Muhammed Abacı, Esbâb-ı vürûdi’l-hadîs inde’l-Hafız İbn Hacer fî (Fethu’l-Bârî), (http://www.ahlalhdeeth.com/vb/showthread.php?p=2210773).

Hatîb el-Bağdâdî, Ahmed b. Ali Ebû Bekr, , el-Kifâye fî ilmi'r-rivâye, Haydarabâd 1938.

Hattabî, Ebû Süleyman Hamd b. Muhammed, Meâlimü’s-sünen, Haleb 1933. A’lamü’l-hadîs fî şerhi Sahîhi’l-Buhârî (nşr. Muhammed b. Sa‘d b. Abdurrahman), Mekke 1988

İbn Dakîk el-Îd, İhkâmü’l-ahkâm şerhu Umdeti’l-ahkâm, Kahire 1953

İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bârî bi şerhi Sahîhi’l-Buhârî (nşr. Abdulkadir Şeybe) yy. 2001.

İbn Hacer el-Askalani, Nüzhetü’n-nazar fî tavzîhi Nuhbeti’l-fiker (nşr. Abdullah b. Dayfullah), yy. 2001.

İbn Hamza, Buhânüddîn İbrâhim b. Muhammed b. Kemâliddîn el-Hüseynî ed-Dımaşkî, el-Beyân ve’t-taʻrîf fî esbâbi vürûdi’l-hadîŝi’ş-şerîf, Beyrut 2003.

İbn Kuteybe, Garîbü’l-hadîs (nşr. Abdullah el-Cübûrî), Bağdad 1977. , Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim b. Kuteybe Dîneverî, Te’vilu muhtelifi'l-hadis (nşr. Muhammed Muhyiddîn el-Esfer), Beyrut 1999.

İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî, es-Sünen, (el-Kütübü’s-sitte içerisinde), Riyad 2000.

İbnü’s-Salâh eş-Şehrezûrî, Mukaddimetü İbni’s-Salâh ve Mehâsinü’l-ıstılâh (nşr. Âişe Abdurrahmân), Kahire, ty.

İbnü’s-Salâh eş-Şehrezûrî, Mukaddimetü İbni’s-Salâh ve Mehâsinü’l-ıstılâh (nşr. Âişe Abdurrahmân), Kahire, ty

İbnü'l-İmâd, Ebü'l-Felah Abdülhay b. Ahmed b. Muhammed, Şezeratü'z-zeheb fî ahbâri men zeheb (nşr. Abdülkadir Arnaut-Mahmûd Arnaut), Beyrut 1986

İzmirli, İsmail Hakkı, İlm-i Hilâf (nşr. Sırrı Fuat Ateş), İstanbul 2010.

Kādî İyâz b. Mûsâ el-Yahsubî, el-İlmâ‘ ilâ ma‘rifeti usûli’r-rivâye ve takyîdi’s-semâ‘ (nşr. Seyyid Ahmed Abbâs Sakr), Kahire 1970

Kandemir, M. Yaşar, “Mukaddimetü İbni’s-Salâh”, DİA, İstanbul 2006, XXXI, 121-124.

Kara, Ömer, Metodolojik Bir Yaklaşım Vahiy-Vakıa İlişkisi, İstanbul 2009.

Karadâvî, Yusuf, Sünnet Araştırmalarına Giriş-Sünneti Anlamada Yöntem Sünnetin Teşriî Değeri- (trc. Bünyamin Erul), İstanbul 2009.

Kâtip Çelebi, Keşfu’z-zunûn, İstanbul 1971.

Koca, Ferhat, “İbnü’l-Hanbelî, Nâsıhuddin” DİA, İstanbul 2000, XXI, 67.

Koçkuzu, Ali Osman, Hadiste Nâsih-Mensûh Meselesi, İstanbul 1985.

Köksal, A. Cüneyd, Fıkıh Usûlünün Mahiyeti ve Gayesi, İstanbul 2008

Köktaş, Yavuz, “Esbâbu Vurûdi’l-Hadîs İlmi: Kapsamı ve İçeriğine Yeni Bir Bakış”, Usûl, 2005/2, sy. 4, s. 131-156.

, “Fethu’l-Bârî ile Umdetu’l-Kârî’nin Mukayesesi Çerçevesinde İhtilâfu’l-Hadîs ve Anlamın Keşfi”, EKEV Akademi Dergisi - Sosyal Bilimler, 2000, II, sy. 3, s. 13-27.

Muhammed Ali et-Tehânevî, Keşşâfu ıstılahâti'l-fünûn ve'l-ulûm, Beyrut 1996.

Müslim, Ebu’l-Hüseyn Müslim b. Haccâc en-Nîsâbûrî, el-Müsnedü’s-sahîh (el-Kütübü’s-sitte içerisinde), Riyad 2000.

Nureddin Itr, Menhecü'n-nakd fî ulumi'l-hadis, Dımaşk 1979,

Özşenel, Mehmet, “Bir Kriz Dönemi Âlimi Olarak İbnu’s-Salâh ve Eseri Ulûmü’l-Hadis”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2007, sayı: 15, s. 55-68

Râmhürmüzî, Hasan b. Abdurrahmân, el-Muhaddisü'l-fâsıl beyne'r-râvi ve'l-vâi. (nşr. Muhammed Accac Hatîb), Beyrut 1971.

Sancaklı,. Saffet, Begavî ve Şerhü’s-sünne’deki Şerh Metodu (doktora tezi, 1996), UÜSBE,

Serahsî, Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed, , Mebsût -1000 Yılın İslam Fıkhı Temel Eseri Deliller ve Hükümler- (ed. Mustafa Cevat Akşit), İstanbul 2008.

Sıddık Hasan Han, Ebcedü’l-ulûm (nşr. Abdülcebbâr Zekkâr), Beyrut 1978.

Subhi Salih, Hadis İlimleri ve Hadis Istılahları (trc. Yaşar Kandemir), İstanbul 2012

Sûseveh, Abdülmecid Muhammed İsmail, Menhecü’t-tevfîk ve’t-tercîh beyne muhtelefi’l-hadîs ve eseruhû fî’l-fıkhi’l-İslâmî, Demmâm 1997.

Suyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân, , Esbâbü vürûdi’l-hadîs ev el-Lüma‘ fî esbâbi’l-hadîs (nşr. Yahyâ İsmâil), Beyrut 1984. , Tedrîbu’r-râvî fî şerhi Takrîbi’n-Nevevî (nşr. Ebû Abdurrahman Salah b. Muhammed), Beyrut 1996,

Şafii ihtilaful hadis

Şafii risale muhteleful hadis

Taşköprizade Ahmed b. Mustafa, Miftâhü’s-saâde ve misbâhü’s-siyâde fî mevzuâti’l-ulûm, Beyrut, 1985.

Türcan, Zişan Hadis Şerh Geleneği, Ankara 2011.

Uğur, Mücteba, Ansiklopedik Hadis Terimleri Sözlüğü, Ankara 1992.

Yılmaz, Fethullah, Fethu’l-Bârî’de İhtilâflı Hadislerin Değerlendirilmesi (doktora tezi, 2013), MÜSBE

Yücel, Ahmet “Hadis İlminin Ortaya Çıkışı ve Diğer İslâmî İlimlerle İlişkisi (Rivâyet Dönemi/İlk Üç Asır)”, İslâmî İlimlerde Metodoloji/Usûl-V Temel İslâm İlimlerinin Ortaya Çıkışı ve Birbirleriyle İlişkileri Tartışmalı İlmî İhtisas Toplantısı 18-19 Ocak 2014, İstanbul 2014, s. 205-275

Hadis Usûlü, İstanbul 2011,

Zerkeşî, Bedrüddîn Muhammed b. Abdullah, Hz. Aişe’nin Sahâbeye Yönelttiği Eleştiriler (trc. Bünyamin Erul), Ankara 2002.

, en-Nüket alâ mukaddimeti İbni’s-Salâh (nşr. Zeynelâbidîn b. Muhammed Bela Feric), Riyad 1998, I, 70-74; İbn Hacer, Ahmed b. Ali el-Askalânî, Nüzhetü’n-nazar fî tavzîhi Nuhbeti’l-fiker (nşr. Abdullah b. Dayfullah), yy., 2001