Bilgi Uçurma: Eğitim Örgütlerinde Etik ve Kural Dışı Uygulamalara Yönelik Bir Tepki/Whistleblowing: A Response to Unethical and Illegitimate Practices in Educational Organizations

Prof.Dr.Cevat Celep, Yrd.Doç.Dr.Tuğba Konaklı
3.395 787

Abstract


Bu araştırmanın amacı öğretmenlerin, etik dışı uygulamalarla karşılaşmaları durumunda bilgi uçurma ve bilgi uçurma nedenlerine ilişkin görüşlerini belirlemektir. Betimsel tarama modelinde tasarlanan çalışmanın evrenini Kocaeli İli merkez ilçe sınırları içerisindeki ilköğretim ve ortaöğretim okulu öğretmenleri oluşturmuştur. Kocaeli İzmit ilçesinde yer alan okullar arasından random yöntemiyle seçilen 5 ilköğretim ve 3 ortaöğretim okulunda görev yapan toplam 349 öğretmene anketler uygulanmıştır. Anketlerden eksik ve hatalı doldurulanlar çıkarıldıktan sonra toplam 221 adet anket analizlerde kullanılmıştır. Araştırma verilerini toplamak amacıyla “Bilgi Uçurma Ölçeği” ve “Bilgi Uçurma Nedenleri” ölçeği geliştirilmiştir. Bilgi Uçurma Ölçeği AFA sonuçları, ölçeğin dört faktörden oluştuğunu göstermiştir. Bu faktörler; içsel bilgi uçurma, dışsal bilgi uçurma, destekçi bilgi uçurma ve gizli bilgi uçurmadır. AFA ile elde edilen dört faktörün açıkladıkları toplam varyans % 71,5'dir. Ölçeğin Cronbach alfa değeri α=0.76'dır. Bilgi Uçurma Nedenleri Ölçeği AFA sonuçları, ölçeğin üç faktörden oluştuğunu göstermiştir. Bu faktörler; “Örgütsel yarar”, “Ahlaki ve mesleki değerler”, “Misilleme kaygısı”dır. AFA ile elde edilen faktörlerin açıkladıkları toplam varyans % 68'dir. Ölçeğin Cronbach alfa değeri α=0.85'tir. Geliştirilen ölçeklere ilişkin DFA sonuçları, AFA ile elde edilen yapıları doğrulamıştır. Modellerin uyum iyiliği değerlerinin kabul edilebilir düzeylerde olduğu görülmüştür. Araştırma bulgularına göre öğretmenlerin içsel bilgi uçurma ve destekçi bilgi uçurma boyutlarına ilişkin ortalamalarının diğer boyutlardan daha yüksek olduğu; öğretmenlerin bilgi uçurma nedenleri arasında öncelikli olarak çalıştıkları okulun amaçlarını ve okul üyelerinin yararını gözettikleri saptanmıştır. Araştırma bulguları, kadın öğretmenlerin yanlış uygulamaları okul dışına bildirme, meslektaşlarıyla paylaşma ve kimliğini gizleyerek bildirme eğilimlerinin erkek öğretmenlerden daha fazla olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte öğretmenlerin bilgi uçurmaya ilişkin görüşleri cinsiyet, okul türü ve meslekteki hizmet sürelerine göre; bilgi uçurma nedenlerine ilişkin görüşleri cinsiyet ve meslekteki hizmet sürelerine göre anlamlı farklılıklar göstermiştir. Araştırma sonuçları dışsal ve gizli bilgi uçurma boyutlarına ilişkin ortalamaların düşük olduğunu göstermekte ve bilgi uçurma nedeninin yüksek oranda okulun amaçları ve üyelerinin korunması amacını taşıdığını göstermektedir. Araştırma bulguları bilgi uçurmanın daha çok içsel biçimde gerçekleştiğini, çalışanların örgüt yararını öncelikli olarak bununla birlikte, etik dışı uygulamaları gerçekleştirenlerin idari konumları, örgüt kültürü ve kültürel değerlerin incelenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Bilgi uçurma, Eğitim örgütleri, Etik dışı uygulamalar, Üniversite
-----------------------------------
Extended Abstract

Purpose: Whistleblowing is defined as the disclosure by organization members of illegal, immoral or illegitimate practices under the control of their employers, to persons or organizations that may be able to effect action. It is an important issue for educational organizations. The purpose of this study was to examine the teachers' view about whistleblowing and causes of their whistleblowing intentions.

Method: This study is designed as a descriptive model in which quantitative research techniques are used. The target population of this study consists of teachers who work in primary and secondary schools in Kocaeli (İzmit). The sample of this research is composed of 221 teachers working in five primary and three secondary schools in İzmit in 2011-2012 academic year. Data is obtained by “Whistleblowing Scale” and “Causes of Whistleblowing Scale”. In order to develop, Whistleblowing Scale and Causes of Whistleblowing Scale based on the literature review, a draft scale was formed. Based on the opinions of two experts in the educational sciences some items were deleted after consultation. In order to verify factorial validity of scale, varimax rotation, expletory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA) were used. For the reliability of the scales, the Cronbach's alpha coefficients were calculated to examine internal consistency of test scores for each subscale and total scale. The Cronbach's alpha for the Whistleblowing Scale was ,76 and for Causes of Whistleblowing Scale was ,85. Findings provided some evidence for the validity and reliability of the Whistleblowing Scale and Causes of Whistleblowing Scale Quantitative data were analyzed by descriptive analysis, independent sampling t-test, ANOVA test, and Tukey test.

Findings: According to the results of the analysis, teachers prefer “internal whistleblowing” and “supporter whistleblowing” because they care the goals of the school, students and other teachers working in the school. Also teachers' moral and professional values do not permit to unethical and illegitimate practices in school so they prefer internal whistleblowing. Teachers prefer to share the unethical and illegitimate practices with school management and with their colleagues to prevent these behaviors their school. Internal whistleblowing is emphasized in the literature as the most desirable alternative for whistleblowers because it offers an earlier opportunity to correct the matter, as it may avoid the more damaging consequences of external whistleblowing. According to the findings of the study there is a significant difference between teachers' view about whistleblowing and causes of whistleblowing in terms of gender, kind of school, and tenure.

Suggestions: This study is expected to contribute to the literature of whistleblowing in educational organizations. According to the findings of this research, future research should consider the role of cultural values of teachers' and organizational culture because in collectivist cultures, employees care the goals and benefits of the organization and other employees. Also future researches need to investigate how employment relations, wrongdoer power and whistleblower power in school endorse whistleblowing and causes of whistleblowing.

Keywords: Whistleblowing, Educational organizations, Unethical practices, University

Full Text:

PDF