MODERNLEŞME DEVRİ TÜRK İSLÂMCILIĞININ MEDENİYET TASAVVURU

Enes ŞAHİN, Selin TOPALOĞLU
2.172 527

Öz


Osmanlı Devleti’nde modernleşme çabaları gerçekleştirilirken, modernleşmenin mahiyetinin nasıl olması gerektiğiyle alâkalı düşünce üreten ekollerden biri İslâmcılıktır. Modernleşmenin imkânlarının yoklandığı bu dönemde kendisi merkeze alınarak düşünce üretilen en önemli kavramlardan birini teşkil eden medeniyet kavramı karşısında, ilk dönem İslâmcıları, medeniyeti her alanda Avrupalılaşmak ile aynîleştirdikleri için öncelikle menfi bir tutum sergilemiş olsalar da, sonrasında düşüncelerini, medeniyet kavramının maddî ve mânevî cephesi olduğu, teknik ve teknolojinin medeniyetin maddî cephesini temsil ettiği, medeniyetin kaynağı ekseninde anlamlı olacağı ve bu yüzden İslâm medeniyeti kavramının medeniyetin kemal halini temsil ettiği gibi düşüncelerle İslâmî bir renge büründürerek kabul etmekten geri durmamışlardır. Medeniyet kavramına bakıştaki bu değişim ve dönüşüm, Avrupa medeniyetinin Endülüs Emevîleri’nin birikiminden neşet ettiği ve böylelikle İslâmî temellere sahip olduğu, yani modernleşmenin aslında öz malını geri almaktan başka bir şey olmadığı gibi fikirlerin ortaya çıkmasına kadar devam etmiştir. Bu noktadan bakıldığında İslâmcıların medeniyete müteallik söylemlerinin yaklaşık bir asırlık sürede birbiriyle tenâkuz arz edecek bir mahiyete büründüğü ortaya çıkmaktadır.


Anahtar kelimeler


Osmanlı Devleti; Avrupa; Modernleşme; İslâmcılık; Medeniyet.

Tam metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.20486/imad.75331

Referanslar


Ali Nazîmâ, Faik Reşad, “Medeniyyet”, Mükemmel Osmanlı Lügati, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara 2005.

Akyüz, Vecdi, “Devlet Başkanı, Hukuk Adamı ve Bir Medeniyet Kurucusu Olarak Hz. Muhammed”, Cahiliye Toplumundan Günümüze Hz. Muhammed (Sempozyum tebliğ ve müzakereleri), 13-15 Nisan 2007, Konya 2007.

Baykaya, Tuncer, Osmanlılar’da Medeniyet Kavramı ve Ondokuzuncu Yüzyıla Dair Araştırmalar, Akademi Kitapevi, Ankara 1992.

Bergen, Lütfi, “Medeniyet Ekseninde Kültür”, Hece Dergisi, S.186/187/188, 2012.

Berkes, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2016.

Cündioğlu, Dücane, “Ernest Renan ve “reddiyeler” bağlamında İslâm-bilim tartışmalarına bibliyografik bir katkı”, Divan Disiplinlerarası Araştırmalar Dergisi, 2, 1996.

Çağbayır,Yaşar, “Medeniyet”, Ötüken Türkçe Sözlük III, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2007.

Çıraklı, Mustafa, “Medeniyetlerin Karşılaşmasından Hibrid Kimliklere”, Hece Dergisi, Özel Sayı 24, Ankara 2012.

Elias, Nobert, Uygarlık Süreci, c.1, İletişim Yayınları, İstanbul 2011.

Ersoy, Mehmed Âkif, Düzyazılar, Beyan Yayınları, İstanbul 2010.

--------------Mehmet Âkif Ersoy Şiir Külliyatı, Necmettin Turinay (hzl.), Özyurt Matbaacılık, Ankara 2011.

--------------Safahat, M. Ertuğrul Düzdağ (hzl.), Bağcılar Belediyesi Kültür Yayınları, İstanbul 2014.

--------------Mehmed Âkif Külliyatı, c.9, İsmail Hakkı Şengüler (hzl.), Kitap Rengi, İstanbul 2013.

Günaltay, M. Şemseddin, Türk İslâm Tarihine Eleştirel Bir Yaklaşım Mâzîden Âtîye, Akçağ Yayınları, Ankara 2006.

--------------, Zulmetten Nura, Furkan Yayınları, İstanbul 1998.

Gündüz, Mustafa, “Said Halim Paşa’da ‘Medeniyet’ Kavramı”, İslâmî Araştırmalar Dergisi, 2010, 21(2).

İskilipli Mehmet Âtıf, Frenk Mukallidliği ve Şapka, Matbaa-i Kadir, İstanbul 1340.

Kara, İsmail, Türkiye’de İslâmcılık Düşüncesi-1, Dergâh Yayınları, İstanbul 2014.

--------------Türkiye’de İslâmcılık Düşüncesi-2, Dergâh Yayınları, İstanbul 2014.

--------------İslâmcıların Siyasî Görüşleri, Dergâh Yayınları, İstanbul 2014.

Karpat, Kemal H., Osmanlı Modernleşmesi Toplum, Kuramsal Değişim ve Nüfus, Timaş Yayınları, İstanbul 2014.

Kutluer, İlhan, “Medeniyet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c.28, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2003.

Mardin, Şerif, Türk Modernleşmesi, İletişim Yayınları, İstanbul 2014.

Meriç, Cemil, Umrandan Uygarlığa, İletişim Yayınları, İstanbul 2014.

Said Halim Paşa. Buhranlarımız ve Son Eserleri, M. Ertuğrul Düzdağ (hzl.) İz Yayıncılık, İstanbul

Said Nursi, Tarihçe-i Hayat, Şahdamar Yayınları, İstanbul 2013.

Saktanber, Ayşe, “Medeniyet Gelininin Elbiseleri”, Birikim Dergisi, S.146, 2001.

Sombart, Werner, Burjuva, Doğu Batı Yayınları, Ankara 2011.

Şeyhülislâm Mûsâ Kâzım Efendi, Külliyat, Ankara Okulu Yayınları, Ankara 2002.

Redhouse, Sir James William, A Lexion English Turkish, Constantinople 1884.

Renan, Ernest. “Islam and Science”, https://www.mcgill.ca/islamicstudies/files/islamicstudies/renan_islamism_cversion.pdf, (erişim tarihi: 20.04.2016).

Rûdânî, Büyük Hadis Külliyatı, İz Yayıncılık, İstanbul 2012.

Şeker, Fatih M., “Yerli Kalarak Modernleşmek: Mekteple Memleket Arasında Bir Mütefekkir ve Vaiz Olarak Âkif”, Diyanet İlmi Dergi, c.47, sy.4, 2011.

Tanpınar, Ahmet Hamdi, Yahya Kemal, Dergâh Yayınları, İstanbul 2011.

Tanpınar, Ahmet Hamdi, On Dokuzuncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Dergâh Yayınları, İstanbul 2015.

Türköne, Mümtaz’er, İslâmcılığın Doğuşu, Etkileşim Yayınları, İstanbul 2011.

Turan, Osman, Türkiye’de Siyasî Buhranın Kaynakları, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2012.

T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, 3.3.1340, İçtima Senesi 1, Devre 2, c.7, sy. 58-59. https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d02/c007/tbmm02007002.pdf.

Yazır, Elmalılı M. Hamdi, Meşrutiyetten Cumhuriyete Makaleler, Klasik Yayınları, İstanbul 2011.

Yüceer, İsa, “Hz. Nuh’un Medeniyete Katkıları”, II. Uluslararası Ağrı Dağı ve Nuh’un Gemisi Sempozyumu, 2009.






Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.

e- ISSN: 2149-0872

Dumlupınar Üniversitesi İslam Medeniyeti Uygulama ve Araştırma Merkezi, Evliya Çelebi Yerleşkesi Tavşanlı Yolu 10. km KÜTAHYA

Tel: +90 (274) 265 22 29 / Faks: +90 (274) 265 22 30 / imaddergi@gmail.com