Münşeât Mecmuâlarının Tarihi Gelişimi Ve Râmi Mehmed Paşa'nın "Hulâsa-i İnşâ" İsimli Eseri

Ersin KIRCA
872 221

Öz


Münşeat mecmuaları inşâ ilminin kurallarına uygun olarak yazılmış resmî ve özel mektupların veya şiirlerin bir araya getirilmesi ile oluşturulan eserlerdir. Bu eserler edebiyat ve tarih açısından son derece önemlidir. Münşeât mecmualarının yazılmasının en önemli amçlarından biri Emevîler döneminden itibaren İslam devletlerinde çok önemli roller üstlenen kâtiplere yazışma usül ve kaidelerini öğreterek bu bilgileri gelecek nesillere aktarmaktır. Bilinen ilke münşaet mecmuası Emevî Halifesi II. Mervân'm kâtibi Abdül-hamîd el-Kâtib'in (ö. 132/750) "Risale ile’l-küttâb" isimli eseridir. Bundan sonra Abbasîler, Fatımîler, Eyyûbîler, İlhanlılar, Selçuklular, Türkiye Selçuklu Devleti ve Osmanlı Devleti döneminde pek çok münşeât mecmuası kalemi alınmıştır. Bunlardan biri de Osmanlı Devleti'nde kâtiplikten, reisülküttüblığa ve nihayet sadrazamlığa kadar yükselmiş olan ünlü devlet adamı Rami Mehmed Paşa'nın 1797 yılında, kâtiplik mesleğine özenen oğlu Molla Hasan'a kitabet fennini ve mektup kaidelerini öğretmek için kaleme aldığı, Hülasa-i İnşâ isimli eseridir. On üç fasıldan oluşan bu eserde kitabet âdabı, mektup yazılırken dikkat edilecek hususlar, menşur, tevki‘, nişan, emir, risale, hüccet, sakk vedia, kabale, ceride, harita, mürasele, ruk‘a, ser-name, vesika, temessük gibi kavamlar, mektup yazılan kalemlerin özellikleri, Arap harflerinin ortaya çıkışı, kâtip ve münşilerde bulunması gereken özellikler, defter tutulma kaideleri, müd, kise, keyl, kadeh, şinik, şer; zirâ‘, dakika, kırât, miskal ve dirhem gibi ölçü birimleri ile vergiler hakkında ayrıntılı bilgiler vermektedir.

Tam metin:

PDF


Referanslar


Râmi Mehmed Paşa, Hülâsa-i İnşâ, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, no: T5492, vr. 68-77

Anonim Osmanlı Tarihi, haz. Abdulkadir Özcan, TTK Basımevi, Ankara, 2000, s. 247-248

Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiât, haz. Abdulkadir Özcan, TTK Basımevi, Ankara 1995, s. 835

Şemseddin Sami, Kamus-ı Türkî, Çağrı Yayınları, Dersaadet 1317, s. 177

Abdurrahman Daş, "Türkiye Selçukluları ve Osmanlı Dönemi Hakkında Târihi Kaynak Olarak Münşeât Mecmualarının Değerlendirilmesi" AÜİFD, sayı II, s. 205-218

Bekir Kütükoğlu, "Münşeat mecmualarının Osmanlı Diplomatiği Bakımından Ehemmiyeti", Tarih Boyunca Paleografya ve Diplomatik Semineri (30 Nisan-2 Mayıs 1996), İstanbul 1998, s. 169-176

Ersin Kırca, Sadaret Yazışmalarını Hâvî Bir Münşeât Mecmuası (1114-1116/1703-1704), İnceleme-Metin; Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul 2014

Halil İbrahim Haksever, Eski Türk Edebiyatında Münşeatlar ve Nergîsî'nin Münşeatı, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Malatya 1995

___________________, "Ahmed Dâînin Teressülü",T urkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 6/1 (2011), s. 1231-1233

Hasan Gültekin, Türk Edebiyatında İnşâ: Tarihi Gelişim-Kuram-sözlük ve Metin, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara 2007.

İsmail Durmuş, "İnşâ," TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt 22, s. 334-337

Mustafa S. Küçükaşcı, "Kâtip", TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt 25, s. 49-52

Osman G. Özgüdenli, "İlhanlı Devrine Ait Anonim Bir Münşeat Mecmuası: Risala al-Şahabiyya", Belleten LXIII, Sayı: 238 (1999), s. 725-743

Osman Turan, Türkiye Selçukluları Hakkında Resmî Vesîkalar, TTK Yayınları, Ankara 1998,

Recep Ahıshalı, "Râmi Mehmed Paşa", TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt 34,s. 449-451






some_text Dergimize yayınlanması amacıyla gönderilen eserler, editör tarafından hakemlere gönderilmeden Turnitin programı ile taranıp intihal durumu kontrol edilecektir. Kontrol sonrasında kaynakça hariç benzeşme oranı belli bir yüzdenin üzerinde çıkar ise programdan alınan rapor ile eser sahibine iade edilecektir. Eser sahiplerine duyrulur.

Dergimizin Tarandığı İndexler.

 


 

 

 

  

Journal of History and Future  e-ISSN: 2458-7672

Creative Commons Lisansı
Journal of History and Future Creative Commons Alıntı 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.