Ortaçağ Türk-İslâm Dünyasında “Kılavuz”lar

Züriye ORUÇ
872 123

Öz


Ortaçağ Türk-İslâm dünyasında seyyahlar, tâcirler, elçiler hatta hükümdarlar çok iyi bilmedikleri coğrafyalarda kılavuzlara ihtiyaç duymuşlardır. Seyyahlar yol iz bilmedikleri ülkelerde onların rehberliği ile dolaşmışlar, hükümdarlar, ordularını iz tutmaz çöl topraklarından, bataklık alanlarından, geçit vermez dağlardan ya da hiç bilmedikleri bir bölgeden çıkarabilmek için kılavuz kullanmışlardır. Elçi heyetlerinin kaybolmamaları için yine kılavuzlara başvurulmuştur. Bunun yanında kılavuzlar bazen bir hükümdarın savaş alanından uzaklaşmasına katkıda bulunmuş bazen de seyyahları ya da hükümdarları kandırmaya ve oyalamaya çalışmışlardır. Türk tarihinde “kılavuz” kelimesi, “kulavuz”, “kulabuz”, “çufga”, “yirçi/yerçi/yorçı” ve askerî alanda “yezek/yizek” gibi değişik adlandırmalarla karşımıza çıkmaktadır. Kılavuzların Türk-İslâm dünyasında işlevsellik açısından önemli bir yeri olduğu ve çoğu kez tarihsel anlatımda dikkat çekmeseler de tarihî ve kültürel geçmişte bazen iyi bazen kötü, çeşitli izler bıraktığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Ortaçağ, Türk, kılavuz, rehber, kültür.


Tam metin:

PDF


Referanslar


Ahmed b. Mahmud, Selçuk-Nâme, I, Hazırlayan: Erdoğan Merçil, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul 1977.

Ahmet Eflâkî, Âriflerin Menkıbeleri, II, Tercüme: Tahsin Yazıcı, Hürriyet Yayınları, İstanbul 1973.

Aksarayî, Kerîmüddîn, Müsâmeretü’l-Ahbâr, Tercüme: Mürsel Öztürk, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2000.

Cûzcânî, Tabakât-ı Nâsırî Gazneliler, Selçuklular, Atabeglikler ve Hârezmşâhlar, Tercüme: Erkan Göksu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2015.

Cüveynî, Alaaddin Ata Melik, Tarih-i Cihangüşa, Tercüme: Mürsel Öztürk, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1999.

Donuk, Abdulkadir, Eski Türk Devletlerinde İdarî-Askerî Unvan ve Terimler, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul 1988.

Duman, Mustafa, “Bokurttan Hızır’a Türk Halk Anlatmalarında Kılavuz”, Millî Folklor, Yıl: 24, Sayı: 96, 2012, s. 190-201.

Ebu’l-Gazi Bahadır Han, Türk’ün Soy Ağacı, İlgi Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2009.

Ergin, Muharrem, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul 2000.

Göksu, Erkan, “Kutadgu Bilig’e göre Türk Savaş Sanatı”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, II/VI, 2009, s. 266-281.

Gömeç, Saadettin, Türk Kültürünün Ana Hatları, Akçağ Yayınları, Ankara 2006.

İbn Bîbî, El Evamirü’l-Ala’iye fi’l-Umuri’l-Ala’iye (Selçuk Name), II, Tercüme: Mürsel Öztürk, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1996.

İbn Battûta, İbn Battûta Seyahatnâmesi, I-II, Tercüme: A. Sait Aykut, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2004.

İbn Haldun, Mukaddime, II, Tercüme: Zakir Kadiri Ugan, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1996.

İbn Kesîr, El Bidaye ve’n-Nihaye Büyük İslam Tarihi, IV, Çağrı Yayınları, İstanbul 1994.

İbnü’l-Esîr, El Kâmil Fi’t-Tarih Tercümesi İslam Tarihi, II, Tercüme: M. Beşir Eryarsoy, Bahar Yayınları, İstanbul (tarihsiz).

Koca, Salim, Türk Kültürünün Temelleri II. Cilt, Odes Kültür Yayınları, Ankara 2003.

¬¬¬¬¬¬¬¬¬Mahmûd el-Kâşgarî, Divanü Lûgat-it Türk Tercümesi, I, III, Tercüme: Besim Atalay, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1985.

Merçil, Erdoğan, Türkiye Selçukluları’nda Meslekler, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2000.

Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî, Mesnevî-İ Şerîf, Tercüme: Süleyman Nahîfî-Sadeleştiren: Âmil Çelebioğlu, Timaş Yayınları, İstanbul 2008.

Müneccimbaşı Ahmet Dede, Müneccimbaşı Tarihi, I, Tercüme: İsmail Erünsal, Tercüman 1001 Temel Eser, (tarihsiz).

Nizamü’l-Mülk, Siyasetnâme, Tercüme: Nurettin Bayburtlugil, Dergah Yayınları, İstanbul 2006.

Ögel, Bahaeddin, Türk Kültür Tarihine Giriş, VI, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1991.

______________, Türk Mitolojisi, I-II, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1993.

Özcan, Azmi, “Sind”, DİA, XXXVII, İstanbul 2009, s. 242-244.

Özünlü, Emine Erdoğan, “Osmanlı Devleti’nde Orta Asya Kökenli Askerî Unvanların Kullanımına Dair Bazı Tespitler”, International Journal of Central Asian Studies, Volume: 14, 2010, s. 73-93.

Râvendî, Râhat-üs-Sudûr ve Âyet-üs-Sürûr, I, Tercüme: Ahmed Ateş, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1999.

Reşîdü’d-dîn Fazlullâh, Cami’üt-Tevârih Selçuklu Devleti, Tercüme: Erkan Göksu-H. Hüseyin Güneş, Selenge Yayınları, İstanbul 2010.

__________________, Câmi’ü’t-Tevârîh (Zikri-i Târîh-i Âl-i Selçûk), Tercüme ve Notlar: Erkan Göksu, H. Hüseyin Güneş, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2014.

Wilhelm Von Rubruk, Moğolların Büyük Hanına Seyahat 1253-1255, Tercüme: Ergin Ayan, İstanbul 2001.

Tudela’lı Benjamin-Ratisbon’lu Petachia, Ortaçağda İki Yahudi Seyyahın İslam Dünyası Gözlemleri, Tercüme: Nuh Arslantaş, M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, İstanbul 2009.

Yüce, Nuri, “Mısır’da Türk Dili ve Kültürünün İlk İzleri”, İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, S. 41, 2009, s. 91-106.






some_text Dergimize yayınlanması amacıyla gönderilen eserler, editör tarafından hakemlere gönderilmeden Turnitin programı ile taranıp intihal durumu kontrol edilecektir. Kontrol sonrasında kaynakça hariç benzeşme oranı belli bir yüzdenin üzerinde çıkar ise programdan alınan rapor ile eser sahibine iade edilecektir. Eser sahiplerine duyrulur.

Dergimizin Tarandığı İndexler.

 


 

 

 

  

Journal of History and Future  e-ISSN: 2458-7672

Creative Commons Lisansı
Journal of History and Future Creative Commons Alıntı 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.