Alakır Çayı Havzasında (Antalya) Toprak Kaybının Mekânsal Dağılışı ve Etkili Faktörler

Emre Özşahin
1.029 330

Öz


Suyun neden olduğu toprak erozyonu Türkiye’nin en önemli çevresel problemlerinden biridir. Özellikle her geçen
gün bu sorun insanların yaptığı bilinçsiz faaliyetler nedeniyle daha da artmaktadır. Bu çalışmada Alakır Çayı
havzasındaki toprak kaybının ortaya konması ve toprak kaybındaki mekânsal farklılıklar üzerinde etkili olan
faktörlerin vurgulanması amaçlanmıştır. CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) tabanlı RUSLE (Düzenlenmiş Evrensel Toprak
Kaybı Denklemi) yönteminin kullanıldığı çalışmada, çeşitli kaynaklardan toplanan çok farklı malzemelerden istifade
edilmiştir. Elde edilen bulgular, tek yönlü varyans analizi ve basit ikili korelasyon kullanılarak değerlendirilmiştir.
Sonuçta havzada yıllık ortalama toprak kaybı, 5.26 t haˉ¹ yˉ¹ olarak hesaplanmıştır. Belirlenen bu toprak kaybı değeri,
Türkiye ortalamasının (6.14 t haˉ¹ yˉ¹) altında olduğu için oldukça olumlu bir durumdur. Buna mukabil havza
alanında yaygın bir şekilde (% 61.9) çok hafif (Risk 1) erozyon riskinin etkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca istatiksel
analiz sonuçlarına göre havzadaki erozyon riski ile değişkenler arasında hem anlamlı bir fark hem de pozitif (+) yönlü
bir ilişki hâkimdir. Havza genelinde erozyonu önlemek veya asgari düzeye indirmek amacıyla bazı tedbirlere
gereksinim duyulmaktadır. Bu bağlamda öncelikle, hâlihazırdaki erozyon alanları erozyon kontrol sahaları olarak ilan
edilip, denetim altına alınmalıdır. Bu çalışma CBS ve istatiksel analizlerle desteklenmiş erozyon uygulamalarının daha
sağlıklı sonuçlar sunduğunu göstermiştir.


Tam metin:

PDF

Referanslar


Ardel, A., Kurter, A., Dönmez, Y. 1969. Klimatoloji

Tatbikatı. İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul.

Arnoldous, H. M. J. 1977. Methodology used to

determine the maximum potential average annual

soil loss due to sheet and rill erosion in Morocco. FAO

Soils Bulletin 34: 39-51.

Atalay, İ. 1994. Türkiye Vejetasyon Coğrafyası. Ege

Üniversitesi Basımevi. İzmir.

Aydınalp, C., Arslan, Y. 2003. Antalya Havzasındaki

Büyük Toprak Gruplarının FAO/UNESCO (1990),

FitzPatrick (1988) ve Toprak Taksonomisi (USDA Soil

Taxonomy, 1998) Sistemlerine Göre Sınıflandırılması.

ANADOLU J. of AARI 13 (2): 117 - 139.

Bayramin, İ., Erpul, G., Erdogan, H. E. 2006. Use of

CORINE methodology to assess soil erosion risk in the

semi-arid area of Beypazarı, Ankara. Turkish J. Agric

For. 30: 81-100.

Cürebal, İ., Ekinci, D. 2006. Kızılkeçili Deresi Havzasında

CBS Tabanlı RUSLE (3D) Yöntemiyle Erozyon Analizi.

Türk Coğrafya Dergisi 47: 115-130.

Çakal, M. A., Özlü, A., Birhan, H., Bakır, H., Gültepe, N.

Z., Ayday, C. 1997. Tortum gölü havzasının uzaktan

algılama ve coğrafi bilgi sistemiyle erozyon risk

haritasının hazırlanması. Türkiye’nin Erozyon Sorunu

ve Adana’nın Yeri Kongresi, Çağrılı Bildiriler, Proje

Tasarımları, Önlem ve Öneriler Kitabı, 5–6 Aralık

, Adana.

Desmet, P. J. J., Govers, G. 1996. A GIS-procedure for

automatically calculating the USLE LS-factor on

topographically complex landscape units. Journal of

Soil and Water Conservation 51 (5): 427-433.

Doğan, O. 1987. Türkiye Yağışlarının Erosiv

Potansiyelleri. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Yayınları, Ankara.

Doğan, O. 2002. Türkiye Yağışlarının Erozyon Oluşturma

Gücü ve Üniversal Toprak Kaybı Eşitliğinin Yağış

Erozyon İndeks Değerleri. Köy Hizmetleri Genel

Müdürlüğü Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları

Genel Yayın No: 220, Rapor Yayın No: R-120, Ankara.

Doğan, O., Küçükçakar, N., Cebel, H., Akgül, S. 2000.

Türkiye Büyük Toprakları “K” Faktörleri. Köy

Hizmetleri Genel Müdürlüğü Ankara Araştırma

Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları, Ankara.

Dönmez, Y. 1979. Umumi Klimatoloji ve İklim

Çalışmaları. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi

Yayınları No: 2506, İstanbul.

Efe, R., Ekinci, D., Cürebal, İ. 2008a. Erosion Analysis of

Şahin Creek Watershed (NW of Turkey) Using GIS

Based on RUSLE (3D) Method. Journal of Applied

Science 8 (1): 49-58.

Efe, R., Ekinci, D., Cürebal, İ. 2008b. Erosion Analysis of

Fındıklı Creek Catchment (NW of Turkey) Using GIS

Based on RUSLE (3D) Method. Fresenius

Environmental Bulletin 17 (5): 568-576.

Ekinci, D. 2005. CBS Tabanlı Uyarlanmış RUSLE Yöntemi

İle Kozlu Deresi Havzası’nda Erozyon Analizi. İstanbul

Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü

Coğrafya Dergisi 13: 109-119.

Ekinci, D. 2007. Estimating of Soil Erosion in Lake

Durusu Basin Using Revised USLE 3D with GIS. Çantay

Press, İstanbul.

Erkal, T. 2012. Çobanlar Havzası’nda (Afyonkarahisar)

Toprak Erozyonun Değerlendirmesi. The Journal of

Academic Social Science Studies 5 (8): 543-562.

Erkal, T., Yıldırım, Ü. 2012. Soil Erosion Risk Assessment

in the Sincanlı Sub-Watershed of the Akarçay Basin

(Afyonkarahisar, Turkey) Using the Universal Soil Loss

Equation (USLE). Ekoloji 21 (84): 18-29.

Erkal, T., Yıldırım, Ü. 2012. Soil Erosion Risk Assessment

in the Sincanlı Sub-Watershed of the Akarçay Basin

(Afyonkarahisar, Turkey) Using the Universal Soil Loss

Equation (USLE). Ekoloji 21 (84): 18-29.

İrvem, A., Topaloğlu, F., Uygur, V. 2007. Estimating

spatial distribution of soil loss over Seyhan River

Basin in Turkey. Journal of Hydrology 336: 30-37.

İrvem, A., Tülücü, K. 2004. Coğrafi Bilgi Sistemi ile

Toprak Kaybı ve Sediment Verimi Tahmin Modelinin

(EST) Oluşturulması ve Seyhan-Körkün Alt Havzasına

Uygulanması. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri

Enstitüsü Dergisi No: 13,

http://fbe.cukurova.edu.tr/makale/cografibilgisistemi

.pdf., Son Erişim Tarihi: 09.02.2012.

Kantarcı, M. D. 2011. Alakır Çayı Havzasında Nehir Tipi

Hidroelektrik Santralları (HES) Kurulması

Girişimlerinin Ekolojik Bakımdan İrdelenmesi. Erişim

Adresi:

http://www.cem.gov.tr/erozyon/Files/resimliHaber/2

_corum_egitimi/Alakir_Cayi_Havzasi_2011_Kitap.

pdf, Son Erişim Tarihi: 26.01.2015.

Karabulut, M., Küçükönder, M. 2008. Kahramanmaraş

Ovası ve Çevresinde CBS Kullanılarak Erozyon

Alanlarının Tespiti. KSÜ Fen ve Mühendislik Dergisi 11

(2): 14-22.

Kefi, M., Yoshino, K., Setiawan, Y., Zayani, K., Boufaroua,

M. 2010. Assessment of the effects of vegetation on

soil erosion risk by water: a case of study of the Batta

watershed in Tunisia. Environmental Earth Sciences

(3): 707-719.

Kızılelma, Y., Karabulut, M. 2014. Mut Havzasında

Erozyona Duyarlı Alanların Belirlenmesi. Uluslararası

Sosyal Araştırmalar Dergisi 7 (31): 439-456.

Koçman, A. 1993. Türkiye İklimi. Ege Üniversitesi

Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü. İzmir.

Mitasova, H., Hofieka, J., Zlocha, M., Iverson, L. R. 1996.

Modeling topographic potential for erosion and

deposition using GIS. International Journal of

Geographic Information Systems 10: 629-641.

Morgan, R. P. C. 2005. Soil Erosion & Conservation.

Blackwell Publishing, USA.

Özşahin E., Atasoy, A. 2014. Aşağı Asi Nehri Havzası’nın

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama

(UA) Teknikleriyle Erozyon Analizi. ISBN: 978-975-

-46-2, Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları No:

, Hatay.

Özşahin, E. 2011. Zeytinli Çayı Havzasının (Balıkesir)

Erozyon Analizi. E-Journal of New World Sciences

Academy 6 (1): 42-56.

Özşahin, E. 2014. Tekirdağ İlinde CBS Tabanlı RUSLE

Modeli Kullanarak Erozyon Risk Değerlendirmesi.

JOTAF / Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 11 (3): 45-

Özşahin, E., Atasoy, A. 2013. Soil Erosion Estimation in

Lower Asi River Catchment Using GIS. Procedia -

Social and Behavioral Sciences 120: 730-739.

Panagos, P., Christos, K., Cristiano, B., Ioannis, G. 2014.

Seasonal monitoring of soil erosion at regional scale:

An application ofthe G2 model in Crete focusing on

agricultural land uses. International Journal of

Applied Earth Observation and Geoinformation 27:

-155.

Pimentel, D. 2006. Food and environmental threat of

soil erosion. Journal of the Environment,

Development and Sustainability 8: 119-137.

Pradhan, B., Chaudhari, A., Adinarayana, J.,

Buchroithner, M. F. 2011. Soil erosion assessment

and its correlation with landslide events using remote

sensing data and GIS: a case study at Penang Island,

Malaysia. Environmental Monitoring and Assessment

(2): 80-85.

Renard, K. G., Foster, G. R., Weesies, G. A., Porter, J. P.

Revised Universal Soil Loss Equation (RUSLE).

Journal Soil Water Conservation 46: 30-33.

Şenel, M. 1997a. 1: 250.000 ölçekli Türkiye Jeoloji

Haritaları, Fethiye paftası. No: 2, MTA Jeoloji Etütleri

Dairesi, Ankara.

Şenel, M. 1997b. 1: 250.000 ölçekli Türkiye Jeoloji

Haritaları, Antalya paftası. No: 3, MTA Jeoloji Etütleri

Dairesi, Ankara.

Tağıl, Ş. 2007. Tuzla Çayı Havzasında (Biga Yarımadası)

CBS-Tabanlı RUSLE Modeli Kullanarak Arazi

Degradasyonu Risk Değerlendirmesi. Ekoloji 17: 11-

Tağıl, Ş. 2009. Çakırdere ve Yahu Dere Havzalarında

(Balıkesir) Toprak Kaybının Mekânsal Dağılışı ve

Etkileyen Faktörler. Balıkesir Üniversitesi Sosyal

Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 (22): 23-39.

Yaman Kocadağlı, A. 2012. Kalkan - Kumluca Arasında

Kıyı Alanları Kullanımı ve Sorunları. Doktora Tezi,

İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 530 s.

Yıldırım, Ü. 2011. Assessment of soil erosion at the

Değirmen Creek watershed area, Afyonkarahisar,

Turkey. In: Ayvaz M (ed), Proceedings of the

International Symposium on Environmental

Protection and Planning: Geographic Information

Systems (GIS) and Remote Sensing (RS) Applications

(ISEPP), pp.: 73-80, 28-29 June 2011, Izmir.

Yıldırım, Ü., Erkal, T. 2011. Prediction of soil erosion risk

using a GIS-based USLE model: a case study from the

Şuhut watershed area, Afyonkarahisar, Turkey.

Fresenius Environmental Bulletin 20 (4): 953-961.

Yıldırım, Ü., Erkal, T. 2013. Assessment of soil erosion in

the Ihsaniye watershed area, Afyonkarahisar, Turkey.

Scientific Research and Essays 8 (10): 388-397.

Yılmaz, E. 2006. Çamlıdere Barajı Havzasında Erozyon

Problemi ve Risk Analizi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara

Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 100 s.

Zhang, S., Liu, Y., Wang, T. 2014. How land use change

contributes to reducing soil erosionin the Jialing River

Basin, China. Agricultural Water Management 133:

-73.