6-7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarındaki Haritaların Kartografik Tasarımlarının Kazanımlar Açısından İncelenmesi

İlkay BUĞDAYCI, İbrahim Öztuğ BİLDİRİCİ, Bülent TARMAN
1.725 1.692

Öz


Bu çalışmanın amacı, sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan haritaların  kartografik tasarım kapsamında incelenerek beklenen kazanımlara etkisinin değerlendirilmesidir.

Günümüzde pek çok alanda (mühendislikten askerliğe, eğitim öğretimden bilimsel çalışmalara kadar) kullanılmakta olan haritaların, gelişmiş ülkelerde, eğitim sürecinin başlangıcında okul öncesine yönelik hazırlanmış resimli eğlenceli haritalardan oluşan atlaslar ve kitaplarla hayatın içinde yer aldığı görülmektedir. Yetişkinlerin bilinçli harita kullanıcısı olabilmeleri, çocuk haritaları ve eğitime yönelik tasarlanan haritaların erken yaşlardan itibaren etkin olarak kullanımı ile doğrudan ilişkilidir. Ayrıca haritaların etkin olarak kullanılabilmesi, haritanın amacına uygun olarak tasarlanmasına, kartografın tecrübesine ve haritanın kullanıcının seviyesine uygun olup olmamasına bağlıdır.

Ülkemizde eğitim alanında gerek ders kitaplarında gerekse atlaslarda kullanılan haritaların genel olarak amaca ve kullanıcıya uyumlu olarak tasarlandığı söylenemez. Eğitimi desteklemek, derslerin kazanımlarına katkı sağlamak amacıyla ders kitaplarına eklenen haritaların öncelikle kullanıcıların eğitim ve algılama seviyelerine uygun olarak tasarlanması gerekmektedir. Bu çalışmada ilk olarak kartografik tasarım yöntemleri kısaca açıklanmış ve bu yöntemler doğrultusunda 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan haritaların kartografik tasarım açısından incelemesi yapılmıştır. Bazı haritalarda ölçek, işaret tablosu gibi temel kavramların olmadığı, bazı haritalarda hatalı bilgilerin olduğu, tematik haritaların doğru yöntem ve tekniklerle tasarlanmadığı ve bu nedenle algılama hatalarına neden olduğu vb. sorunlar görülmüştür. Kartografik tasarım açısından incelendiğinde, eğitim alanında kullanılan haritaların Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından belirlenen kazanımları karşılayacak nitelikte olduğu söylenemez. Haritalar hangi alanda kullanılacaksa kullanılsın kartografik tasarım kurallarına uygun olarak tasarlanması gerekmektedir. Eğitimin ilk yıllarından başlanarak kurallara uygun olarak tasarlanmış nitelikli haritaların etkin olarak kullanımının sağlanmasıyla harita kullanma bilinci ve kültürü yerleşmiş olacaktır. Bu ülkemiz için önemli bir ihtiyaçtır. 


Anahtar kelimeler


Eğitimde Harita Kullanımı; Harita Tasarımı; Kartografik Tasarım

Tam metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.12780/uusbd.94266

Referanslar


Bandrova, T.  Deleva A. (1998). Contemporary Cartography for Children in Bulgaria, Joint Seminar on Maps for Special Users, Wroclaw, Polonya.

Bandrova, T.,  Dinev C. (2005). The New Cartographic Products in Bulgaria -Modern School Atlases, poster presentation, 22. International Cartographic Conference, CD, A Coruna, Spain.

Bandrova, T. (2009). New Historical Atlases For Educational Needs, 24. International Cartographic Conference, CD, Chile.

Bertin, J. (1983). Semiology of Graphic: Diagrams, Networks, Maps. University of Wisconsin Press, Madison.

Binbaşıoğlu, C. (1975). Gelişim Psikolojsi. Binbaşıoğlu Yayınevi, Ankara.

Brewer C. A. (1997). Spectral schemes: Controversial Color Use on Maps. Cartography and Geographic Information Science, 24 (4), 203-220.

Brewer, C. A.(2005). Desining beter maps, A guide for GIS users. ESRI, Calfonia.

Buğdaycı, İ. (2012). İlköğretimde Harita Kullanımı Üzerine Bir İnceleme, Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.

Buğdaycı, İ.,  Bildirici, İ.Ö. (2009). Harita Kullanımının Coğrafya Eğitimindeki Önemi, 12. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, CD, Ankara.

Demiralp N. (2007). Coğrafya Eğitiminde Materyaller ve 2005 Coğrafya Dersi Öğretim Programı. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(1), 373-384

Duman, B.,  Girgin, M. (2007). Eğitim Fakültesi Öğrencilerinin Harita Okuryazarlığına İlişkin Görüşleri. Doğu Coğrafya Dergisi, 12(17), 187-202.

Erika G.,  Reyes N. J.J. (2005). How Do Hungarian Pupils and Teachers Use Thematic Maps in Elementary Schools? ICA, Comission on Cartography and Children, joint seminar, CD, Madrid.

Ertuğrul, Z. (2008). İlkögretim 6. Sınıf Öğrencilerinin Harita ve Küre Kullanım Becerilerinin Tespiti. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Girgin, M., Koca, H.  Sever, R. (2002). Coğrafya Derslerinde Harita Kullanımı ve Başlıca Sorunlar. II. Coğrafya kurultayı, Gazi Üniversitesi, Ankara.

İncekara, S.,  Kantürk, G. (2010). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Haritalarla İlgili Temel Görüşleri ve Harita Kullanımına Yönelik Yaklaşımları. Marmara Coğrafya Dergisi, 21, 240-257, İstanbul.

Koç, H. (2008). Coğrafya Öğretim Programındaki Kazanımların Öğrencilerin Harita Beceri Düzeylerine Etkisi. Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara

Mcclure, R.W. (1992). A Conceptual Model for Map Skills Curriculum Develpment Based Upon A Cognitive Field Theory Philosoph (yayınlanmamış doktora tezi). Oklahoma State University, Oklahoma.

MEB (2005). Temel eğitim programı, Sosyal Bilgiler Dersi Harita Folyoları.

Myridis, M., Christodoulou, A., Kalyva, E., Karanikolas, N.  Lafazani, P. (2007). Cartography and Children: Designing A Multimedia Educational Tool, 23. International Cartographic Conference, Moscow, Russia.

Öztürk, C. (2006). Sosyal Bilgiler: Toplumsal Yaşama Disiplinlerarası Bir Bakış. Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretimi. Pegem Yayıncılık, Ankara.

Reyes, N. J. J. (2002). Teaching Maps in Portuguese and Hungarian Elementary Schools A Study Douša. Cartography and Children Comission and the Cartographia para Escolares Woking group, Diamantina, Brazil.

Reyes, N. J. J., Juliarena, M., Cristina, E., Gallé, E., Garra, A. M., Rey, C. A., Alves C., María V.  Dibiase, A. S. (2005). Reading Thematic Maps in Argentine and Hungarian Schools. 22. International Cartographic Conference, A Coruna Spain.

Reyes, N. J. J., Juliarena, M., Cristina, E., Gallé, E., Garra, A. M., Rey, C. A., Alves C., María V.  Dibiase, A. S. (2008). Resuming an international project: Map use in Argentineand Hungarian schools. Second International Conference on Cartography & GIS, Borovets, Bulgaristan, pp.113-122.

Robinson, A. H., Morrison, J.L.  Muehrcke, P.C. (1995). Elements of Cartography. John Willey & Sons, USA

Slocum, A. T., McMaster B. R., Kessler, C. F.  Howard, H. H. (2005) Thematic Cartogaphy and Geographic Visualization. Pearson Education Ltd., USA

Taş, H. İ. (2006). Coğrafya Eğitiminde Görselleştirmenin Önemi: Mekansal Algılamaya Pedogojik Bir Bakış. Doğu Coğrafya Dergisi, 11 (16), 211-238.

Uçar, D., Uluğtekin, N. (2006). Kartografyaya Giriş Ders Notu, yayınlanmamış.

Uluğtekin, N. (1989). Günümüzde Kartografya Eğitimi. Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Dergisi, Ankara, 64, 51-57.

Ünlü, M., Üçışık, S.  Özey, R. (2002). Coğrafya Eğitiminde Haritaların Önemi. Marmara Coğrafya Dergisi, İstanbul, 5, 9-25.

Üzümcü, N. O. (2007). İlkögretim 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersinde Harita Okuma Becerisinin Aktif Ögrenme Yöntemiyle Kazandırılması. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Wiegand, P. (2006). Learning and Teaching With Maps. Taylor & Francis, London: Routledge.

Yıldız, L. (2006). İlkögretim 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Derslerindeki Harita, Grafik ve Şekillerin Kavranma Düzeyi (Aksaray İli Örneği). Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

URL1, Erişim tarihi 20 ocak 2012

URL2 , Erişim tarihi 20 ocak 2012

URL3 , Erişim tarihi 20 ocak 2012

Ders Kitapları

D1. MEB yayınları, 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı, ISBN: 978-975-11-2831-7, Ders kitabı olarak kabul edildiği tarih: 28.06.2006.

D2. Altın Kitaplar Yayınevi, 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı, ISBN: 978-975-21-1100-4, Ders kitabı olarak kabul edildiği tarih: 28.06.2006.

D3. MEB yayınları, 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı, ISBN: 978-975-11-2947-5, Ders kitabı olarak kabul edildiği tarih: 19.04.2007.

D4. Anıttepe Yayıncılık, 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı, ISBN: 978-975-8615-96-4, Ders kitabı olarak kabul edildiği tarih: 20.12.2009.

Atlaslar

A1. Atlas on Geography, 6th grade, DataMap Europe Ltd, Bulgaristan, 2002.

A2. Atlas for 7th grade, DataMap Europe Ltd, Bulgaristan, 2003.

A3. First Atlas, 1-2nd grade, DataMap Europe Ltd., Bulgaristan, 1999.

A4. First Atlas, 1-2nd grade, DataMap Europe Ltd, Bulgaristan, 2001.

A5. İlköğretim İlk Atlas, Taşkın Yayıncılık, Ankara, Baskı yeri ve tarihi: Tuna Matbaacılık, Harita tasarımı: Adnan Çınar.

A6. İlköğretim Orta Atlas: Evrensel İletişim Yayınları, ISBN: 975-9155-54-4, Ankara, Baskı yeri ve tarihi: -, Hairta tasarımı: Adnan Çınar.

A7. İlköğretim Coğrafya Atlası: Yıldırım Yayınları, Ankara, Baskı yeri ve tarihi: - , Hazırlayan: Adnan Çınar.

A8. Büyük Atlas: Yıldırım Yayınları, ISBN: 975-7992-98-4, Ankara, Baskı yeri ve tarihi: Tuna Matbaacılık, 2008.

A9. Büyük Atlas: Saygı Yayınları, İstanbul, Baskı yeri ve tarihi: Eflatun Matbaacılık, 2008.

A10. Tarih Atlası: Gönül Yayıncılık, Ankara, Baskı yeri ve tarihi: Sistem Ofset, Hazırlayan: Adnan Çınar.

A11. Tarih Atlası: Tutku Yayıncılık, Konya, Baskı yeri ve tarihi: Feryal Matbaacılık.




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.

Adres :Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Telefon :0276 221 21 60 Faks :0276 221 21 61
E-posta :sosyaldergi@usak.edu.tr