Türkiyenin elektrik tüketimine karşı olan bağımlılığı ve verimliliği: Esneklik ve var analizi

Selahattin BEKMEZ, Müge MANGA
1.137

Öz


Sanayileşme ve küreselleşmenin etkisiyle artan teknolojik gelişmeler, nüfus ve refah artışı elektrik tüketimini her geçen gün arttırmaktadır. Elektrik tüketimi 2009 yılında % 2 düşüşle 194 milyar kWh düzeylerinden 2010da % 8 oranındaki artış ile 210 milyar kWh olmuştur. 2011 yılında ise elektrik tüketimi 229,3 milyar kWh düzeylerine yükselmiştir. Önümüzdeki 10 yıllık süreçte Türkiyedeki elektrik tüketiminin % 7,5 oranında artması beklenmektedir. Artan elektrik tüketiminin, 2010 yılı Türkiye ekonomisindeki % 2,5 olan elektrik sektörü payını, 2018 yılına kadar yaklaşık olarak %7 düzeylerine çıkarması beklenmektedir. Bu çalışmada ilk olarak 1980-2011 yılları için elektrik tüketiminin fiyat ve gelir esnekliği ölçülmüştür. Yapılan analizde bağımlı değişken olarak; elektrik tüketimi (gWh), bağımsız değişken olarak; elektrik fiyatı (Türk Lirası), nüfus ve Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GDP) kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan veriler, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Türkiye Elektrik İletim A.Ş (TEİAŞ), Eurostat ve Dünya Bankasından alınmıştır. Esneklik analizi sonucunda; Türkiyede elektrik tüketiminin gelir ve fiyat esnekliğinin düşük olduğu görülmüştür. Analizin ikinci bölümünde ise değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkiyi bulmak için Vektör Otoregresiv (VAR) Modeli uygulanmıştır.

Referanslar


1. ÇANAKÇI, M. ve ÖZSEZEN, A. N., (2006),Türkiyede ve Dünyada Enerji Tüketimi-Biyodizel,GAP V. Mühendislik Kongresi Bildiriler Kitabı, 26- 28 Nisan, ss. 415-422

2. TEZEKİCİ, S., (2005), Türkiyede Enerji Sektörü ve Elektrik Enerjisi Talep Projeksiyonu (Kaynaklar, Politikalar), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı, Doktora Tezi

3. Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ), Elektrik Piyasası Yayın ve Raporları (10.07.2012)

4. TÜRKYILMAZ, O., (2011), Türkiyenin Enerji Görünümü,TMMO Raporları, Ankara

5. Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş Genel Müdürlüğü (TETAŞ), 2011 Yılı Sektör Raporu (05, 2012)

6. Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu, (2012), Enerji Yatırımcısı El Kitabı 2012, Ankara

7. SATMAN, A., (2006), Dünyada Enerji Kaynakları, Türkiyede Enerji ve Kalkınma Sempozyumu, İstanbul

8. Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ), (2011), 2010-2011 Elektrik Üretim Sektör Raporu

9. TMMOB Makina Mühendisleri Odası, (2012), Türkiyenin Enerji Görünümü, Oda Raporu (Genişletilmiş İkinci Baskı), Yayın No: MMO/588, Nisan

10. KESKİN, M. T. ve ÜNLÜ, H., (2010), Türkiyede Enerji Verimliliğinin Durumu ve Yerel Yönetimlerin Rolü (Araştırma Raporu), Heinrich Böll Stiftung ve Avrupa Birliği Politikaları Enstitüsü, Ekim

11. SEVAİOĞLU, O. (2009), Türkiye Elektrik/Enerji Sektörü Raporu, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 06531, Haziran

12. ERTUĞRUL, H. M., (2010), Türkiyede Enerji Sektöründeki Yapısal Reformların Enerji Verimliliği Üzerine Etkileri, Enerji Piyasa ve Düzenleme 1(2), ss. 145-171

13. TANRIKULU, K., (1983), Türkiyede Ekonomik Büyüme ve Dış Borç İlişkisinin Değerlendirilmesi, İktisadi Planlama Başkanlığı Uzun Vadeli Planlar Dairesi, Uzmanlık Tezi, DPT Yayınları, Ankara

14. www.oecd.org, İstatistikler (Erişim Tarihi: 10 Aralık 2012)

15. DELOİTTE, (2010), Türkiye Elektrik Enerjisi Piyasası 2010-2011 Beklentiler ve Gelişmeler, İstanbul

16. Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ), (2009), Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu (2009 --- 2018) , APK Dairesi Başkanlığı, Haziran

17. KOTEDER, (2011), Elektrik Sektörü Raporu, 2011/2

18. AKÇOLLU, Y. F., (2003), Elektrik Sektöründe Rekabet ve Regülasyon, Rekabet Kurumu/Uzmanlık Tezi, Ankara

19. CAMPBELL, J. Y. ve PERRON, P., (1991),Pitfalls and Opportunities: What Macroeconomics Should Know About Unit Roots, NBER Technical Working Papers 0100, 6, ss. 141-220

20. HOLTEDAHL, P. ve JOUTZ, F. L., (2004), Residential Electricity Demand in Taiwan, Elsevier Journal Energy Economics, 26, ss. 201-224

21. MADLENER, R. ve BERNSTEIN, R. ve GONZALEZ, M. A. A., (2011), Econometric Estimation of Energy Demand Elasticities, E.O.N Energy Research Center Series, 3(8)

22. ALBERINI, A. ve FILIPPINI, M., (2010), Response of Residential Electricity Demand to Price: The Effect of Measurement Error, Centre for Energy Policy and Economics Swiss Federal Institutes of Technology Working Paper N. 75

23. BABATUNDE, A. ve SHUAIBU, İ. M., (2009), The Demand For Residential Electricity In Nigeria: A Bound Testing Approach, International Workshop on Emprical Methods in Energy Economics Conference Paper, 28-29 Ağustos, Canada

24. MADEN, S. ve BAYKUL, A., (2012), Co-Integration Analyses of Price and Income Elasticities of Electricity Power Consumption in Turkey, European Journal of Social Sciens, 30(4), ss. 523-534

25. BEKHET, H. A. ve OTHMAN, S. N., (2011), Assessing the Elasticities of Electricity Consumption for Rural and Urban Areas in Malaysia: A Non-linear Approach ,International Journal of Economics and Finance, 3(1), ss. 208-217

26. TARIQ, M. S. ve NASIR, M. ve ARIF, A. (2008), Residentıal Demand For Electricity in Pakıstan, The Pakistan Development Review, 47(4), ss

457-467

27. ZIRAMBA, A. ve KAVEZERI, K., (2012), Long-Run Price and Income Elasticities of Namibian Aggregate Electricity Demand: Results from the Bounds Testing Approach, Journal of Emerging Trends in Economics and Management Sciences, 3(3), ss. 203-209

28. BEKMEZ, S. ve BOĞA, M., (2012), Economic Dynamics of Electricity Consumption in Turkey, Germany and Greece, Eurasia Business and Economics Society Conference Bildiri Kitapçığı. 1-3 Kasım 2012, Varşova, Polonya

29. ERDOĞDU, E., (2007), Electricity Demand Analysis Using Cointegration and ARIMA Modelling: A Case Study of Turkey, Energy Policy, 35(2), ss.1129-1146

30. HALICIOĞLU, F., (2007), Residential Electricity Demand Dynamics in Turkey, Energy Economics 29, 199-210

31. AKAY, D. ve ATAK, M., (2007), Grey Prediction with Rolling Mechanism for Electricity Demand Forecasting of Turkey, Energy 32(9), ss.1670- 1675

32. DİLAVER, Z. ve LESTER, C. H., (2010), Industrial Electricity Demand for Turkey: A Structural Time Series Analysis", Surrey Energy Economics Centre (SEEC), School of Economics Discussion Papers (SEEDS) 129

33. ENDERS, W., (2004), Applied Econometric Time Series, Wiley, New York

34. TARI, R. ve BOZKURT, H. Y., (2006), Türkiye'de İstikrarsız Büyümenin VAR Modelleri ile Analizi (1991.1-2004.3), İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Ekonometri ve İstatistik Dergisi, 4, ss. 12-28

35. BİLGİLİ, F., (2002), VAR, ARIMA, Üstsel Düzleme, Karma ve İlave- Faktör Yöntemlerinin Özel Tüketim Harcamalarına Ait Ex Post Öngörü Başarılarının Karşılaştırılması, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(1), ss.185-211

36. MAYRAND, J. ve ULBRICHT D., (2007), VAR Model Averaging for Multi-Step Forecasting, IFO Working Papers, N.48

37. BAHAR, O., (2006), Turizm Sektörünün Türkiye'nin Ekonomik Büyümesi Üzerindeki Etkisi: VAR Analizi Yaklaşımı , Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 13(2), ss. 137-150

38. TAKIM, A., (2010), Türkiye'de GSYİH ile İhracat Arasındaki Granger Nedensellik Testi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), ss. 1-16

39. ERKILIÇ, S., (2006), Türkiyede Cari Açığın Belirleyicileri, T.C Merkez Bankası İstatistik Genel Müdürlüğü, Uzmanlık Yeterlilik Tezi, Kasım, Ankara.